Soruşturmada Kısıtlama Kararı (CMK 153): Gizlilik Kararı, Süresi ve İtiraz

Kısıtlama Kararı Nedir?

Kısa cevap: Kısıtlama kararı, avukatın soruşturma dosyasını inceleme ve belgelerden örnek alma yetkisinin, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimliği kararıyla sınırlanmasıdır (CMK 153/2); halk arasında “gizlilik kararı” denir. Yalnız kanunda sayılan suçlarda verilebilir, şüphelinin ifade tutanaklarını ve bilirkişi raporlarını kapsamaz, en geç iddianamenin mahkemece kabulüyle sona erer. Karara öğrenmeden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir.

Medeni hukuktaki kısıtlılık (vesayet) kararı ise akıl hastalığı, savurganlık, bağımlılık veya kişinin kendi isteği gibi nedenlerle sulh hukuk mahkemesince verilen ayrı bir kurumdur (TMK 405–408); hükümlüler için 7499 sayılı Kanunla değişen TMK 407’de kural olarak hükümlünün isteği aranır. Bu yazının konusu ceza soruşturmasındaki kısıtlama kararıdır.

CMK 153 Madde Metni

Müdafiin dosyayı inceleme yetkisi

Madde 153- (1) Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir.

(2) Müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Bu karar ancak aşağıda sayılan suçlara ilişkin yürütülen soruşturmalarda verilebilir:
a) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83),
2. Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, madde 102),
3. Çocukların cinsel istismarı (madde 103),
4. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
5. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (madde 220),
6. Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 307, 308),
7. Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315, 316),
8. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 326, 327, 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336, 337).
b) 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları.
c) 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 160 ıncı maddesinde tanımlanan zimmet suçu.
d) 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan suçlar.

(3) Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında, ikinci fıkra hükmü uygulanmaz.

(4) Müdafi, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir; bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir.

(5) Bu maddenin içerdiği haklardan suçtan zarar görenin vekili de yararlanır.

Madde bugünkü hâlini 2 Aralık 2014 tarihli 6572 sayılı Kanunun 44. maddesiyle almıştır. Dosyayı inceleme ve harçsız örnek alma yetkisini kanun müdafie ve suçtan zarar görenin vekiline tanır; şüphelinin ifade sırasında suçlamanın kendisine anlatılmasını isteme (CMK 147) ve mağdurun savcıdan belge örneği isteme (CMK 234) gibi kendi hakları ayrıca saklıdır.

Kısıtlama Kararı (Gizlilik Kararı) Hangi Suçlarda Verilir?

Kısıtlama kararı yalnız CMK 153/2’de sayılan suçlara ilişkin soruşturmalarda verilebilir; bu listede kasten öldürme, temel hâli dışında cinsel saldırı suçu, çocukların cinsel istismarı ve uyuşturucu madde ticareti suçu başta olmak üzere aşağıdaki suçlar yer alır. Listede olmayan bir suç için verilen kısıtlama kararı kanuna aykırıdır ve itirazla kaldırılması istenebilir.

Hırsızlık, yağma, dolandırıcılık, nitelikli dolandırıcılık, tehdit, kasten yaralama, uyuşturucu kullanma, yasa dışı bahis, ruhsatsız silah taşıma ve terör örgütü propagandası (TMK 7/2) gibi suçlar bu listede yer almaz. Aynı dosyada listedeki bir suçlama (ör. örgüt kurma veya üyelik, TCK 220) yoksa bu soruşturmalarda müdafiin dosya inceleme yetkisi kısıtlanamaz.

Dolandırıcılık Soruşturmasında Gizlilik Kararı Verilebilir mi?

Tek başına dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık soruşturmasında kısıtlama kararı verilemez. Aynı soruşturmada suç işlemek amacıyla örgüt kurma, yönetme veya örgüte üye olma suçlaması (TCK 220) da bulunuyorsa kısıtlama bu suç gerekçesiyle verilebilir. Bu nedenle önce kararın hangi suça dayandığına bakılmalı; örgüt suçlaması somut olgulara dayanmıyorsa bu itirazda açıkça ileri sürülmelidir.

Kısıtlama Kararını Kim Verir, Hangi Mahkeme Verir?

Kısıtlama kararını soruşturma evresinde sulh ceza hâkimliği verir; karar ancak Cumhuriyet savcısının istemi üzerine verilebilir ve savcı kendi başına kısıtlama koyamaz (CMK 153/2). Savcı istemini işlemin yapılacağı yerin sulh ceza hâkimliğine bildirir (CMK 162/1). Örneğin İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığının soruşturmalarında istem Kartal’daki sulh ceza hâkimliklerine, mesai dışında nöbetçi sulh ceza hâkimliğine yapılır.

Karar için iki şart birlikte aranır: soruşturma listedeki suçlardan birine ilişkin olmalı ve avukatın dosyayı incelemesi soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek olmalıdır. Hâkim kararını gerekçelendirmek zorundadır (CMK 34). Yalnız kanun metnini tekrarlayan, somut tehlikeyi açıklamayan gerekçeler, özellikle tutuklu şüphelinin tutuklamaya etkili biçimde itiraz etmesini engellediğinde, Anayasa Mahkemesi kararında hak ihlali nedeni sayılmıştır (aşağıdaki kararlar bölümü). Kısıtlama, inceleme yetkisini bütünüyle sınırlayabileceği gibi yalnız belge örneği almayı da sınırlayabilir; bu yüzden kararın kapsamı mutlaka okunmalıdır.

Savcı “Dosya Gizli” Diyerek Avukatın İncelemesini Engelleyebilir mi?

Hayır. Kısıtlama kararı yoksa avukat soruşturma dosyasını inceleyebilir ve belgelerin örneğini harçsız alabilir (CMK 153/1). Soruşturmanın genel gizliliği (CMK 157) savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla uygulanır ve müdafiin inceleme yetkisini kaldırmaz. Talep kısıtlama kararı gösterilmeden reddedilirse yazılı olarak yinelenmeli ve ret gerekçesi yazılı istenmelidir; kısıtlama varken kanunun saklanamaz saydığı bir belge verilmediğinde de aynı yol izlenir.

Kısıtlama Kararı Varsa Avukat Dosyayı İnceleyebilir mi?

Evet, kısmen. Kısıtlama kararı olsa bile avukat; yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanakları, bilirkişi raporlarını ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu diğer adli işlemlerin tutanaklarını inceleyebilir ve örneğini alabilir (CMK 153/3). Ölçüt belgenin adı değil, şüphelinin o işlemde kanunen hazır bulunmaya yetkili olup olmadığıdır; kısıtlama bunların dışındaki belgelere uygulanır.

Aramanın usulünü arama ve el koyma tutanağı yazımızda, el konulan cihazdan alınan yedeğin kopyasını isteme hakkını telefon incelemesi yazımızda anlattık.

Kısıtlama Kararı Ne Kadar Sürer, Ne Zaman Kalkar?

Kanunda kısıtlama kararı için bir süre öngörülmemiştir; karar kaldırılmadıkça soruşturma boyunca devam edebilir ve en geç iddianamenin mahkemece kabulüyle sona erer (CMK 153/4). Kısıtlamanın sona erdiği veya kaldırılmasının istenebileceği durumlar şunlardır:

İddianamenin kabulünden sonra da tanık kimliğinin gizli tutulması (CMK 58) ve devlet sırrı niteliğindeki bilgilere ilişkin özel hükümler ayrıca uygulanabilir.

Kısıtlama Kararına İtiraz: Süre, Merci ve Dilekçe

Kısıtlama kararına, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (CMK 268/1). İtiraz dilekçesi kararı veren sulh ceza hâkimliğine verilir veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır; hâkimlik kararını düzeltmezse dosyayı en çok üç gün içinde itiraz merciine gönderir (CMK 268/2). Birden fazla sulh ceza hâkimliği bulunan yerlerde itirazı numara olarak izleyen hâkimlik, son numaralı hâkimliğin kararını bir numaralı hâkimlik inceler; tek sulh ceza hâkimliği bulunan yerler için CMK 268/3-a’da ayrı kural vardır.

Kararla inceleme yetkisi sınırlanan şüpheli ve müdafii itiraz edebilir; suçtan zarar görenin vekili de inceleme hakkı kısıtlandığı ölçüde itirazda bulunabilir. Kısıtlama kararı şüpheliye ayrıca tebliğ edilmeyebilir; bu durumda süre, kararın öğrenildiği tarihe göre hesaplanır ve bu tarih itirazda açıkça yazılmalıdır.

Kısıtlama Kararına İtiraz Süresi Nasıl Hesaplanır?

İki haftalık süre, kararın öğrenildiği günün son haftada aynı adı taşıyan gününde mesai saati bitiminde sona erer; son gün tatile rastlarsa süre tatilin ertesi günü biter (CMK 39). Örneğin karar bir salı günü öğrenildiyse itiraz en geç iki hafta sonraki salı günü mesai bitimine kadar yapılmalıdır. Süre 7499 sayılı Kanunla yedi günden iki haftaya çıkarılmıştır ve 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanır (CMK geçici m. 6/1-c).

Hâkimliğin dosyayı üç gün içinde merciye göndermesi, itirazın üç günde sonuçlanacağı anlamına gelmez. İtiraz, kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz (CMK 269/1). İtiraz süresi öğrenmeden başlar; kovuşturmaya yer olmadığına dair karara (KYOK) itiraz süresi ise kararın tebliğinden başlar (CMK 173/1).

Kısıtlamaya İtiraz ile Tutuklamaya İtiraz Arasındaki Fark

Kısıtlamaya itiraz dosyaya erişimin sınırlanmasına, tutuklamaya itiraz özgürlükten yoksun bırakmanın hukuka uygunluğuna yöneliktir; biri diğerinin yerine geçmez. İkisinin süresi de iki haftadır, ancak inceleme mercileri farklıdır. Kararlar bölümündeki Anayasa Mahkemesi kararında da başvurucu tutuklamaya ve kısıtlama kararına ayrı ayrı itiraz etmişti.

Kısıtlama Kararı Nasıl Kaldırılır?

Kısıtlama kararı iki yolla kaldırılabilir: süresi içinde yapılan itirazla veya koşulların değiştiğini gösteren gerekçeli bir kaldırma talebiyle. Kaldırma talebi kararı veren hâkimliğe yapılabilir, savcıdan da kaldırılmasını istemesi talep edilebilir; hâkimliğin ret kararına itiraz edilebilir. Tamamen kaldırılması mümkün görünmüyorsa kısıtlamanın belirli belgelerle sınırlandırılması istenebilir.

Kısıtlama Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki iskelet İstanbul Anadolu Adliyesi örneğiyle hazırlanmıştır ve somut dosyaya göre doldurulmalıdır:

İSTANBUL ANADOLU (…). SULH CEZA HÂKİMLİĞİNE
(İtirazı incelemeye yetkili hâkimliğe gönderilmek üzere)

Soruşturma No: (…) Değişik İş No: (…)
İtiraz eden: Şüpheli (…), müdafii Av. (…)
İtiraz edilen karar: Hâkimliğinizin (…) tarihli, müdafiin dosya inceleme ve belge örneği alma yetkisinin kısıtlanmasına ilişkin kararı (CMK 153/2)
Kararı öğrenme tarihi: (…)

Açıklamalar: 1) Soruşturma konusu (…) suçu CMK 153/2’de sayılan suçlardan değildir veya örgüt suçlaması somut olgulara dayanmamaktadır. 2) Kararda dosyanın incelenmesinin soruşturmanın amacını nasıl tehlikeye düşüreceği somut olarak gösterilmemiştir (CMK 34). 3) Aramalar tamamlanmış, şüphelilerin ifadeleri alınmış, deliller muhafaza altına alınmıştır. 4) Şüpheli tutukludur; tutuklama kararında dayanılan (…) delillerine erişilememesi tutuklamaya etkili biçimde itiraz edilmesini engellemektedir (Anayasa m. 19/8).

Sonuç ve istem: Kısıtlama kararının kaldırılmasına, bu mümkün görülmezse kısıtlamanın (…) belgeleriyle sınırlandırılmasına karar verilmesini saygıyla arz ederim. Tarih – İtiraz eden / Müdafi – İmza

Ne yapmamalısınız: İtirazı genel kalıp cümlelerle yazmayın; açıklamalardaki gerekçeler seçenektir, dosyanıza uymayanları çıkarın. Kısıtlamanın neden gereksiz olduğu somut gelişmelerle gösterilmezse itirazın kabul şansı düşer.

Tutuklu Şüpheli İçin Kısıtlama Kararı Ne Anlama Gelir?

Kısıtlama kararı, tutuklanan şüphelinin tutuklamaya dayanak delilleri görmesini zorlaştırır; ancak tutuklama kararında kuvvetli suç şüphesini, tutuklama nedenlerini ve ölçülülüğü gösteren delillerin somut olgularla açıkça gösterilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz (CMK 101/2).

Anayasa Mahkemesine göre tutuklu kişiye suçlamalara neden olan unsurlara itiraz için gerçek bir fırsat sunulmalıdır; bu, kişinin ya da müdafiinin dosyadaki belgelere erişmesini gerektirebilir (Anayasa m. 19/8). Bu, her kısıtlamanın hak ihlali olduğu anlamına gelmez: tutuklunun sınırsız erişim hakkı yoktur, ancak kısıtlamanın zorunluluğu yeterli gerekçeyle gösterilmeli ve tutuklamaya temel oluşturan deliller incelenebilmelidir. Somut örnek aşağıdaki kararlar bölümündedir.

Pratik uyarı: Kısıtlama kararına ve tutuklamaya ayrı ayrı itiraz edin. Tutuklamaya itirazı sorgu tutanağında size sorulan delillere, bilirkişi raporlarına ve tutuklama kararında sayılan delillere dayandırın; erişim talebinizi somut belgeyle gerekçelendirin, yani kararda dayanılan ama size gösterilmeyen delilleri tek tek yazın.

Tutuklamaya itiraz süresi de iki haftadır; tahliye ise her zaman istenebilir (CMK 104/1) ve bu taleplerde imza yükümlülüğü veya yurt dışı çıkış yasağı gibi adli kontrol tedbirlerinin neden yeterli olacağı gösterilmelidir. Kısıtlama nedeniyle tutuklamaya etkili itiraz edilemediği iddiası, başvuru yolları tüketildikten sonra nihai kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda ileri sürülebilir (6216 sayılı Kanun m. 47/5); esas davanın kesinleşmesini beklemek gerektiği varsayılmamalıdır. Kararlar bölümündeki başvuru da yargılama sürerken yapılmış ve incelenmiştir.

Yakınım Tutuklandı, Dosyada Kısıtlama Var: Ne Yapabilirim?

• Avukatla cezaevinde görüşme: Kısıtlama kararı tek başına tutuklu şüphelinin avukatıyla görüşmesini engellemez. Aile üyelerinin dosyayı inceleme yetkisi yoktur; inceleme müdafi aracılığıyla yapılır.
• Sorgu tutanağının örneği: Sulh ceza hâkimliğindeki sorgu tutanağı şüphelinin beyanlarını içerdiğinden kısıtlanamayan belgeler kapsamında istenir; tutuklamanın hangi delillere dayandığı bu tutanaktan anlaşılabilir.
• İki ayrı itiraz: Tutuklamaya itiraz ile kısıtlama kararına itiraz ayrı başvurulardır ve farklı mercilerce incelenir; ikisinin de süresi iki haftadır.
• Belgeler: İkametgâh, iş, sağlık ve aile durumunu gösteren belgeleri hazırlayın; tahliye ve adli kontrol talebinde kullanılır.
• Yapmamanız gerekenler: Tanıklara baskı kurmayın, beyanları yönlendirmeyin, dosya içeriğini sosyal medyada paylaşmayın; bunlar delil karartma şüphesini güçlendirebilir.

Kısıtlama Kararı Varken İfade Vermeli miyim? Susma Hakkı

Kısıtlama kararı varken suçlama hakkında açıklama yapmak zorunda değilsiniz; bu kanuni hakkınızdır (CMK 147/1-e) ve kimse kendisini suçlayan bir beyanda bulunmaya zorlanamaz (Anayasa m. 38/5). Kimliğinize ilişkin sorulara ise doğru cevap vermek zorundasınız (CMK 147/1-a). Susmak ya da konuşmak dosyaya göre verilecek stratejik bir karardır; dosyayı görmeden ayrıntılı ifade vermek, sonradan görülecek delillerle çelişen beyanlara yol açabilir.

• Suçlamanın anlatılmasını isteyin: İfade öncesinde size yüklenen suç anlatılmalıdır (CMK 147/1-b). Hangi tarihte, hangi eylemin, hangi delile dayanılarak isnat edildiğini sorun.
• Gösterilen delilin tutanakta belirlenmesini talep edin: Size okunan dinleme kaydının veya gösterilen görüntünün ifade tutanağında belirlenmesini isteyin; tutanağı imzalamadan önce okuyun, itirazlarınızı kayda geçirtin. İfade tutanağı kısıtlanamadığından avukatınız bu bilgilere sonradan ulaşabilir.
• Kısmi cevap verebilirsiniz: Bazı sorulara cevap verip bazılarında susabilirsiniz; bilmediğiniz delil hakkında tahmin yürütmeyin.
• Lehe delil isteyin: Şüpheleri gidermek için somut delillerin toplanmasını isteyebilirsiniz (CMK 147/1-f). Kısıtlama, savcılığa dilekçe ve delil sunmanızı engellemez.
• Ek ifade verilebilir: Dosya açıldığında veya yeni delil çıktığında ek ifade verebilir ya da yazılı savunma sunabilirsiniz.
• Etkin pişmanlık: Uyuşturucu ticareti (TCK 192) veya örgüt suçlarında (TCK 221) etkin pişmanlıktan yararlanma kararını, dosyanın görülebilen kısmı değerlendirildikten sonra avukatınızla verin.

Gözaltındayım, Avukatım Dosyayı Göremiyor: İfade Vermeli miyim?

Gözaltında kısıtlama kararı bulunması, avukatınızla görüşmenizi ve ifadenizi avukatınızın yanında vermenizi engellemez. Ayrı bir kurum olan gözaltında avukatla görüşme kısıtlaması ise yalnız CMK 154/2’de sayılan terör, devlet güvenliği ve örgütlü uyuşturucu ticareti gibi suçlarda, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla yirmi dört saat süreyle kısıtlanabilir; bu süre içinde ifade alınamaz. Bu, dosya inceleme kısıtlamasından ayrı bir karardır. Karakol ve savcılık sürecinin adımlarını ifadeye çağrıldım, ne yapmalıyım yazımızda anlattık.

Kısıtlama Kararı Olan Dosya e-Devlet’te veya UYAP’ta Görünür mü?

Kısıtlama kararı olan soruşturma dosyasında kısıtlanan belgelerin içeriği e-Devlet’te ve UYAP Vatandaş Portalında görüntülenemez. Ancak dosyanın ya da bir evrakın ekranda görünmemesi tek başına kısıtlama kararı bulunduğunu göstermez; soruşturma dosyaları kısıtlama olmasa bile bu ekranlarda her zaman görünmez. Ekranda dosya görmemek, hakkınızda soruşturma bulunmadığı anlamına da gelmez.

Dosyanın varlığı (kapak bilgisi), belge listesi ve belgelerin içeriği ayrı katmanlardır. Vatandaş Portalı ile Avukat Portalı da farklıdır: Avukat Portalında kayıtlı müdafi veya vekil soruşturma dosyası için inceleme talebi gönderir ve savcının onay verdiği evrakı görüntüler; sulh ceza hâkimliğinin değişik iş dosyası portalda görünmeyebilir. Kısıtlanamayan bir belgenin elektronik ortamda kapalı görünmesi o belge üzerindeki hakkı kaldırmaz; belge soruşturma biriminden istenir.

İddianame kabul edilip dava açıldığında dava dosyası taraflarca e-Devlet’teki dava dosyası sorgulama hizmetinde görülebilir. Hakkınızda yakalama kararı olup olmadığını öğrenmenin yollarını yakalama kararı sorgulama yazımızda anlattık.

Dikkat: “Dosyanızda gizlilik kararı var, para yatırın” diye arayanlara itibar etmeyin; adli makamlar telefonla para veya şifre istemez.

Kısıtlama Kararı, Soruşturmanın Gizliliği ve Yayın Yasağı Aynı Şey mi?

Hayır. Kısıtlama kararı yalnız avukatın dosyayı inceleme ve belge örneği alma yetkisini sınırlar; soruşturmanın genel gizliliği, yayın yasağı, avukatla görüşme kısıtlaması ve kişisel verilerin korunması farklı kurumlardır.

Ne yapmamalısınız: Dosya bilgilerini sosyal medyada veya gazetecilerle paylaşmayın; üçüncü kişilerle paylaşmanın sonuçlarını önce avukatınızla değerlendirin. Böyle bir paylaşım tutuklamada aleyhinize yorumlanabilir, TCK 285’in koşulları varsa ayrı soruşturmaya da yol açabilir.

Mağdur ve Mağdur Vekili Açısından Kısıtlama Kararı

Kısıtlama kararı kural olarak mağdur vekilini de etkiler: suçtan zarar görenin vekili CMK 153’teki haklardan yararlanır ve soruşturma belgelerini ancak bu maddeye uygun olarak inceletebilir (CMK 153/5, 234/1-a-4); kararın kimi kapsadığı metninden kontrol edilmelidir. Mağdur, soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla savcıdan belge örneği isteyebilir (CMK 234/1-a-2). İddianame kabul edildikten sonra mağdur vekili de dosyanın tamamını inceleyebilir (CMK 153/4–5); mağdur kovuşturmada tutanak ve belge örneği isteyebilir (CMK 234/1-b-3).

Cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda vekili olmayan mağdur, baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteyebilir (CMK 234/1-a-3); uygulamada bu avukata “baro avukatı” denir. Mağdur on sekiz yaşını doldurmamış, sağır veya dilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malulse ve vekili yoksa, istemi aranmaksızın avukat görevlendirilir (CMK 234/2). Katılan için avukat görevlendirilmesi ise ayrıca CMK 239’da düzenlenir; bu madde dosya incelemeyi düzenlemez.

Kısıtlama mağdurun lehine de işleyebilir: şüphelinin beyanları öğrenip delil karartmasını veya mağdura baskı yapmasını önlemeye hizmet eder. Mağdur veya vekili kısıtlama kararını doğrudan isteyemez; savcılığa gerekçeli bir dilekçeyle kısıtlama istenmesini önerebilir.

Mağdursanız ne yapmalısınız: Elinizdeki mesaj, kayıt, rapor ve tanık bilgilerini savcılığa sunun; baskı ve tehditleri hemen bildirin. Soruşturma kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) ile sonuçlanırsa ve dosyayı göremediyseniz incelenmesini ve kısıtlamanın kaldırılmasını isteyin; itiraz süresini ise ayrıca takip edin.

KYOK’a İtiraz Süresi Dosya İnceleme Talebiyle Durur mu?

Hayır. Dosya inceleme veya kısıtlamanın kaldırılması talebinde bulunulması, KYOK’a itiraz süresini durdurmaz. Bu süre kararın size tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK 173/1) ve 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanır (CMK geçici m. 6/1-b). İnceleme talebinin sonucunu beklerken süreyi geçirmeyin: gerekirse itirazı süresi içinde mevcut bilgilerle yapın ve dosyayı inceleyemediğinizi dilekçede ayrıca belirtin.

Kısıtlama Kararına İlişkin Anayasa Mahkemesi Kararı

Aşağıdaki karar, gerekçesi somutlaştırılmamış bir kısıtlamanın tutuklunun itiraz hakkına etkisini gösterir.

Somut Gerekçe Olmadan Dosyaya Erişimin Kısıtlanması: Anayasa Mahkemesi Hak İhlali Buldu

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünün 23.12.2025 tarihli, 2022/89508 başvuru numaralı kararında başvurucu tutuklanmıştı. Başsavcılığın CMK 153/2’ye dayanarak yalnız “soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebileceği” gerekçesiyle istediği kısıtlamayı sulh ceza hâkimliği vermişti. Başvurucu kısıtlama kararına itiraz ettiğini, itirazı hakkında karar verilmediğini belirtti.

Mahkeme, Genel Kurulun 25.02.2025 tarihli, 2023/102251 başvuru numaralı kararına atıfla şu ilkeleri açıkladı: tutuklu kişiye suçlamalara neden olan unsurlara itiraz etmesi için gerçek bir fırsat sunulmalıdır ve bu, dosyadaki belgelere erişimi gerektirebilir. Tutuklunun sınırsız erişim hakkı yoktur; ancak kısıtlama, öngörülen amaçlar bakımından zorunlu olmalı ve bu yeterli bir gerekçeyle ortaya konmalıdır. Savunmaya getirilen zorluk telafi edilmeli, silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerine uyulmalı; tutuklamaya neden olan temel deliller tutuklu tarafından incelenebilmelidir.

Somut olayda ne kısıtlama talebinde ne kararda soruşturmanın amacının nasıl tehlikeye düşeceği somutlaştırılmıştı. Başvurucunun tutuklamayı haklı göstermek için ileri sürülen gerekçelere tatmin edici şekilde itiraz etme imkânı bulunmadığından kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine (Anayasa m. 19/8) oybirliğiyle karar verildi ve net 30.000 TL manevi tazminata hükmedildi.

Tutuklamanın hukuki olmadığı şikâyeti ise açıkça dayanaktan yoksun bulunarak kabul edilemez sayıldı; ihlal tutuklamanın kendisinden değil, dosyaya erişimin gerekçesiz kısıtlanmasından kaynaklanıyordu ve kararda tahliyeye ilişkin bir hüküm yoktur. Kısıtlama iddianamenin kabulüyle CMK 153/4 uyarınca kendiliğinden sona erdiğinden kararın yeniden değerlendirme için ilgili mahkemeye gönderilmesinde hukuki yarar görülmedi.

Hakkınızdaki Dosyada Kısıtlama Kararı Varsa Ne Yapmalısınız?

Kısıtlama varken savunma, dosyanın önemli kısmı görülmeden kurulur; bu nedenle ifade öncesi aşamadaki adımlar sonraki süreci etkiler. Kontrol listesi:

1. Kararın kapsamını öğrenin: Tarihi ve sayısı, kararı veren hâkimlik, dayandığı suç ve dosyanın tamamını mı belirli belgeleri mi kapsadığı. Kararı görmeden “yapacak bir şey yok” sonucuna varmayın.
2. Kısıtlanamayan belgeleri tek tek isteyin: İfade tutanakları, şüphelinin beyanını içeren sorgu tutanağı, bilirkişi raporları ve hazır bulunmaya yetkili olduğunuz arama veya keşif gibi işlemlerin tutanakları. Verilmezse talebi yazılı yineleyin ve ret gerekçesini yazılı isteyin.
3. İfadeyi avukatla verin: Dosyayı görmeden ayrıntılı ifade vermeyin; susma hakkınızı soru soru değerlendirin.
4. Lehe delilleri koruyun: Kamera kayıtları kısa sürede silinebilir; mesaj, konum, fatura ve banka kayıtlarını ve tanık bilgilerini dilekçeyle savcılığa sunun.
5. Süreleri kaçırmayın: Kısıtlama kararına ve tutuklamaya itiraz süresi öğrenmeden itibaren iki haftadır; dosya inceleme talebi bu süreyi durdurmaz.
6. Kaldırma talebini zamanlayın: Gözaltıların bitmesi, aramaların tamamlanması gibi gelişmeleri gösteren gerekçeli bir talep verin; iddianame kabul edilince dosyanın tamamını inceleyin.
7. Delili etkileyecek temastan kaçının: Tanıklara baskı kurmayın, beyanları yönlendirmeyin; dosya içeriğini sosyal medyada paylaşmayın.

Mağdur tarafındaysanız delillerinizi erken sunun, gerekiyorsa baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteyin ve KYOK veya iddianame aşamasında dosyanın incelenmesini takip edin. Avukat burada kısıtlanamayan belgeleri eksiksiz alarak suçlamanın dayanağını görünür kılar ve itiraz ile kaldırma taleplerini somut gelişmelere dayandırır.

Hakkınızda kısıtlama kararı bulunan bir soruşturma varsa, bir yakınınız gözaltına alındıysa veya tutuklandıysa Av. Ebubekir Kozan’a gece ve hafta sonu dâhil 0534 980 28 64 numarasından ulaşabilir ya da WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz.

İstanbul’da Kısıtlama Kararı Olan Soruşturmalarda Avukat Desteği

Kısıtlama kararı bulunan dosyalarda kısıtlamaya itiraz, tutuklamaya itiraz ve tahliye talepleri birlikte planlanır; iddianame kabul edildiğinde savunma dosyanın tamamına göre yeniden değerlendirilir. Mağdur tarafında delil sunma ve KYOK’a itiraz süreci takip edilir. Soruşturma ve kovuşturma aşamalarında müdafilik hakkında İstanbul ceza avukatı sayfamıza da bakabilirsiniz.

Av. Ebubekir Kozan, Maltepe Cevizli’deki bürosundan İstanbul Anadolu Adliyesindeki soruşturma ve davaları takip eder; müvekkil görüşmelerini ve duruşmaları bizzat yürütür. İstanbul Barosuna kayıtlı olan Av. Kozan’la görüşmeye ifade çağrısını, gözaltı ve arama tutanaklarını, varsa tutuklama kararını ve sorgu tutanağını, kısıtlama kararına ilişkin elinizdeki bilgiyi getirmeniz değerlendirmeyi hızlandırır.

Dosyanızda kısıtlama kararı olduğunu öğrendiyseniz veya tutuklamaya itiraz edecekseniz olay tarihini, dosyanın bulunduğu birimi ve biliyorsanız soruşturma veya değişik iş numarasını WhatsApp üzerinden iletebilir veya 0534 980 28 64 numarasından Av. Ebubekir Kozan’a ulaşabilirsiniz.

Kısıtlama Kararı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Dosyada kısıtlama kararı ne demek?

Avukatın soruşturma dosyasını inceleme ve belge örneği alma yetkisinin, savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimliği kararıyla sınırlandığı anlamına gelir (CMK 153/2). Halk arasında gizlilik kararı, böyle dosyaya “kısıtlı dosya” denir; vesayetteki “kısıtlı” (TMK 405–408) farklı bir kavramdır. Soruşturma devam etmektedir.

Dosyada gizlilik kararı neden verilir?

Avukatın dosyayı incelemesi soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse verilir; örneğin henüz yakalanmamış şüpheliler, yapılacak aramalar veya tanıklara baskı ihtimali bulunabilir. Karar yalnız kanunda sayılan suçlarda ve somut gerekçeyle verilir (CMK 153/2).

Kısıtlama kararı ne zaman kalkar?

Kanunda azami bir süre yoktur. Karar hâkim kaldırdığında, itiraz kabul edildiğinde veya en geç iddianame mahkemece kabul edildiğinde kalkar. İddianamenin mahkemeye verilmesi yetmez; mahkeme, iddianame ve soruşturma evrakı kendisine verildikten sonra on beş gün içinde iade etmezse iddianame kabul edilmiş sayılır (CMK 174). Tanık kimliğinin gizli tutulması gibi özel hükümler saklıdır.

Gizlilik kararı olan dosyayı avukat inceleyebilir mi?

Kısmen. Kısıtlama kararı varken de avukat şüphelinin ifadesini içeren tutanakları, bilirkişi raporlarını ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu işlemlerin tutanaklarını inceleyebilir (CMK 153/3). Tanık ifadeleri, dinleme kayıtları ve kolluk tutanakları gibi diğer belgeler kısıtlanabilir.

Gizlilik kararı olan dosyada hangi evraklar alınabilir?

Şüphelinin ifade tutanaklarının ve bilirkişi raporlarının örneği harçsız alınabilir; şüphelinin beyanını içeren sorgu tutanağı da bu kapsamda istenir. Arama, keşif ve teşhis tutanakları ise şüphelinin o işlemde hazır bulunmaya yetkili olduğu durumda alınabilir; örneğin kendi konutunda yapılan aramanın tutanağı (CMK 120). Başka bir şüphelinin adresindeki arama kendiliğinden açılmaz.

Gizlilik kararı olan dosya e-Devlet’te görünür mü?

Kısıtlanan belgelerin içeriği e-Devlet’te ve UYAP Vatandaş Portalında görüntülenemez. Ancak ekranda dosya veya evrak görmemek tek başına kısıtlama kararı bulunduğunu da, soruşturma olmadığını da göstermez; soruşturma dosyaları kısıtlama olmasa da her zaman görünmez. Dava açıldıktan sonra dava dosyası taraflarca görülebilir.

Kısıtlama kararı kaç günde çıkar?

Kanunda bir süre yoktur. Savcı istemde bulunduğunda sulh ceza hâkimliği evrak üzerinden ve şüpheli dinlenmeden karar verebilir; kısıtlama soruşturmanın başında, gözaltı ve arama işlemleriyle birlikte de istenebilir.

Gizlilik kararı varsa tutuklanır mıyım?

Kısıtlama kararı tek başına tutuklama sebebi değildir; yalnız avukatın dosyayı inceleme yetkisini sınırlar. Tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller, kaçma veya delil karartma şüphesi gibi bir tutuklama nedeni ve ölçülülük gerekir (CMK 100, 101/2).

Avukat dosyayı göremiyorsa tutuklamaya nasıl itiraz edilir?

Tutuklamaya itiraz; sorgu tutanağında sorulan deliller, bilirkişi raporları ve tutuklama kararında sayılan deliller üzerinden yapılır, erişilemeyen deliller dilekçede tek tek yazılır. Kısıtlama kararına da ayrıca itiraz edilmelidir; iki itirazın süresi öğrenmeden itibaren iki haftadır ve farklı mercilerce incelenir (CMK 268).

Dosya inceleme talebini beklerken itiraz süresi geçer mi?

Evet, geçebilir. Dosya inceleme veya kısıtlamanın kaldırılması talebi; kısıtlama kararına ya da tutuklamaya itirazın öğrenmeden, KYOK’a itirazın tebliğden başlayan iki haftalık süresini durdurmaz (CMK 268/1, 173/1). İtirazı süresi içinde, mevcut bilgilerle yapın.

Avukat soruşturma dosyasını incelemek için vekâletname sunmak zorunda mı?

Avukatlık Kanunu m. 46’ya göre avukat vekâletname olmaksızın dava ve takip dosyalarını inceleyebilir; ancak vekâletname sunmayan avukata belge örneği verilmez. Soruşturma dosyasında CMK 153’teki yetki müdafie tanındığından avukatın müdafi sıfatını göstermesi istenir; bu sıfat vekâletnameyle, baro görevlendirmesinde ise görevlendirme yazısıyla gösterilebilir. Gözaltında avukatla görüşmek için vekâletname aranmaz.

Gizlilik kararı olan dosya ne zaman sonuçlanır?

Kısıtlama soruşturmanın süresini belirlemez. Soruşturma iddianame veya kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla sonuçlanır; kanunda genel bir azami süre yoktur, bilirkişi raporları ve telefon incelemesi süreyi uzatabilir.

Kısıtlama kararı varken ifade vermek zorunda mıyım?

Savcılık çağrısına gitmeniz gerekir; gitmezseniz zorla getirilebilirsiniz (CMK 145). Kimliğinize ilişkin sorulara doğru cevap vermek zorundasınız (CMK 147/1-a); suçlama hakkında ise açıklama yapmak zorunda değilsiniz (CMK 147/1-e). Suçlamanın somut olarak anlatılmasını isteyin ve hangi sorulara cevap vereceğinizi avukatınızla belirleyin.

Hazırlayan: Av. Ebubekir Kozan