Ceza Davasında İlk Duruşma: Neler Olur, Karar Çıkar mı, Gitmezsem Ne Olur?

Son güncelleme: 19 Ekim 2026

Kısa cevap: Ceza davasında ilk duruşma, iddianamenin kabulünden sonra yapılan ilk oturumdur. Bu oturumda yoklama yapılır, sanığın kimliği belirlenir, suçlama anlatılır ve hakları hatırlatılır, sanığın savunması alınır; dosyanın durumuna göre şikayetçi ve tanıklar dinlenir. Deliller tamamsa ilk duruşmada karar verilebilir; eksik varsa yeni bir duruşma günü verilir. Usulüne uygun çağrıldığı halde mazeretsiz gelmeyen sanık hakkında zorla getirme veya yakalama kararı çıkarılabilir.

Ceza davasının genel işleyişi, süresi ve verilebilecek kararlar ceza davası nasıl açılır, ne kadar sürer rehberimizde anlatılmıştır. Bu yazı, ilk duruşma gününe odaklanır.

İlk Duruşmaya Nasıl Gelinir? İddianameden Duruşma Gününe

Savcılık soruşturma sonunda iddianame düzenleyip mahkemeye gönderir. Mahkeme iddianameyi on beş gün içinde inceler; bu süre içinde iade etmezse iddianame kabul edilmiş sayılır (CMK 174). İddianamenin kabulüyle kamu davası açılmış olur.

Kabulden sonra mahkeme duruşma hazırlığı yapar. Uygulamada “tensip zaptı” denilen bu hazırlıkta duruşma günü belirlenir; sanık, müdafi, şikayetçi, tanıklar ve gerekiyorsa bilirkişi çağrılır, eksik belgeler ilgili kurumlardan istenir.

İlk Duruşma Tarihi Nasıl Öğrenilir?

İddianame, çağrı kağıdıyla birlikte sanığa tebliğ edilir (CMK 176). Çağrı kağıdının tebliği ile duruşma günü arasında en az bir hafta bulunmalıdır. Kanunda iddianamenin kabulü ile ilk duruşma arasında belirli bir süre öngörülmez; tarih mahkemenin iş durumuna göre belirlenir.

Duruşma tarihi ayrıca e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portalı’nda da görülebilir. Adım adım anlatım için ceza davası sorgulama: dava ve duruşma tarihi nasıl öğrenilir bölümümüze bakabilirsiniz. Tebligat adresinizin güncel olması, duruşmadan habersiz kalmamanız bakımından önemlidir.

İlk Duruşmada Neler Olur? Adım Adım

Duruşmanın akışı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 191 ve devamındaki maddelerinde düzenlenir. Her dosyada bütün adımlar aynı gün tamamlanmayabilir; sıra genellikle şöyledir:

1. Yoklama: Sanığın, müdafiin, şikayetçinin, katılanın vekilinin ve çağrılan tanıkların gelip gelmediği kontrol edilir. Mahkeme, iddianamenin kabulü kararını okuyarak duruşmanın başladığını açıklar (CMK 191/1).
2. Kimlik ve haklar: Sanığın kimliği, kişisel ve ekonomik durumu sorulur. Suçlama hakkında açıklama yapmama (susma) hakkı ve avukattan yararlanma hakkı hatırlatılır.
3. Suçlamanın anlatılması: İddianamedeki suçlamanın dayanağı olan eylemler ve deliller ile suçlamanın hukuki nitelendirmesi açıklanır (CMK 191/3-b).
4. Sanığın sorgusu: Sanık savunmasını yapar. Hakim sorular sorar; savcı ve avukatlar da sanığa ve tanıklara doğrudan soru yöneltebilir (CMK 201).
5. Şikayetçinin dinlenmesi ve katılma: Suçtan zarar gören kişi beyanını verir ve davaya katılmak isteyip istemediği sorulur (CMK 237).
6. Tanıklar ve deliller: Hazır olan tanıklar dinlenir, belgeler ve kayıtlar okunur; taraflar bunlar hakkında görüş bildirir. Yeni delil toplanması da istenebilir.
7. Ara karar veya hüküm: Eksik varsa ara kararla yeni duruşma günü verilir. Dosya hazırsa sırasıyla katılan ve vekili, Cumhuriyet savcısı, sanık ve müdafi esas hakkındaki görüşlerini açıklar; son söz hazır bulunan sanığa verilir ve hüküm açıklanır (CMK 216).

Uzlaştırmaya tabi suçlarda dosya, kovuşturma aşamasında da uzlaştırma bürosuna gönderilebilir (CMK 254). Tutuklu sanığın tutukluluk durumu da her oturumda ayrıca değerlendirilir.

İlk Duruşmada Karar Çıkar mı?

Çıkabilir. Deliller toplanmış, sanığın savunması alınmış ve tanıklar dinlenmişse mahkeme ilk duruşmada hüküm kurabilir. Ancak raporların beklenmesi, tanıklara ulaşılamaması veya yeni delil talepleri nedeniyle her dosya ilk oturumda sonuçlanmaz.

Verilebilecek kararlar beraat, mahkumiyet, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, davanın düşmesi ve diğer kararlardır. Mahkumiyet ihtimalinde HAGB değerlendirmesi hüküm aşamasında yapılır; 1 Haziran 2024’ten bu yana HAGB için sanığın kabulü aranmaz.

Bazı dosyalarda ise hiç duruşma yapılmayabilir. Asliye ceza mahkemesinin görevine giren ve kanundaki sınırın altında kalan suçlarda basit yargılama usulü uygulanırsa mahkeme dosya üzerinden karar verir; bu karara itiraz edilirse duruşma açılır (CMK 251).

İlk Duruşma Ne Kadar Sürer?

Bunun için kanunda bir süre yoktur. Tek sanıklı, az delilli bir dosyada oturum kısa sürebilirken çok sanıklı, tanıklı dosyalarda saatler alabilir. Duruşma saatinde başlamayabilir; aynı mahkemede önceki dosyaların uzaması bekleme süresini uzatır. Adliyeye erken gelmek ve salonun önünde çağrılmayı beklemek gerekir.

İlk Duruşmaya Gitmezsem Ne Olur?

Kanunda gösterilen istisnalar dışında, hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz (CMK 193). Usulüne uygun çağrıldığı halde geçerli bir mazeret göstermeden gelmeyen sanığın zorla getirilmesine veya hakkında yakalama emri düzenlenmesine karar verilebilir (CMK 199).

Gelemeyecekseniz mazeretinizi duruşmadan önce, belgesiyle birlikte mahkemeye bildirin. Hastalık raporu, zorunlu bir iş veya yol engeli gibi nedenler mahkemece değerlendirilir. Avukatınız varsa mazereti o da bildirebilir. Mazeret dilekçesi vermek, duruşmanın kendiliğinden erteleneceği anlamına gelmez; yeni günün takip edilmesi gerekir.

Şikayetçinin ilk duruşmaya gelmemesi ise kamu davasını kendiliğinden düşürmez. Şikayete bağlı suçlarda davanın düşmesi için şikayetten açıkça vazgeçilmesi gerekir.

Duruşmaya Gitmeden Savunma Verilebilir mi? (Bağışık Tutulma ve SEGBİS)

Başka şehirde yaşayan veya duruşmaya gelmesi zor olan sanık, duruşmada hazır bulunmaktan bağışık tutulmayı isteyebilir (CMK 195). Bu durumda sorgusu, bulunduğu yerdeki mahkeme aracılığıyla ya da sesli ve görüntülü iletişim sistemiyle (SEGBİS) yapılabilir (CMK 196). Talebin kabulü mahkemenin takdirindedir; kabul edilene kadar çağrıya uyulması gerekir.

İlk Duruşmaya Nasıl Hazırlanılır?

İlk duruşma, mahkemenin sizi ilk kez dinlediği gündür. Söyledikleriniz tutanağa geçer ve dosyanın geri kalanında esas alınır. Hazırlık için şu listeyi kullanabilirsiniz:

• Kimlik ve tebligat: Kimlik kartınızı ve çağrı kağıdını yanınıza alın.
• İddianameyi okuyun: Her iddiayı ve dayandığı delili not edin; hangisine nasıl cevap vereceğinizi belirleyin.
• Önceki ifadenizi kontrol edin: Savcılık veya karakoldaki ifadenizle çelişen bir açıklama, sonradan aleyhinize yorumlanabilir.
• Lehe delilleri hazırlayın: Mesajlar, belgeler, kamera kayıtlarının bulunduğu yerler ve raporlar. Mesaj delilleri için WhatsApp yazışmaları delil olur mu yazımıza bakabilirsiniz.
• Tanıklarınızı bildirin: Tanık dinletmek veya delil toplatmak istiyorsanız talebinizi duruşmadan en az beş gün önce mahkemeye yazılı olarak verin (CMK 177).
• Zamanında gelin: Adliye girişindeki güvenlik kontrolü ve salonun bulunması zaman alır.

Savunmanızın soruşturma aşamasındaki açıklamalarınızla uyumu önemlidir. Soruşturma aşamasındaki haklarınız için ifadeye çağrıldım, ne yapmalıyım yazımızı inceleyebilirsiniz.

İlk Duruşmada Avukat Zorunlu mu?

Kural olarak zorunlu değildir; sanık kendi savunmasını yapabilir. Ancak sanık çocuksa, kendini savunamayacak derecede malulse veya sağır ve dilsizse ya da alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren bir suçtan yargılanıyorsa avukat (müdafi) bulunması zorunludur (CMK 150). Bu hallerde avukatı olmayan sanığa baro tarafından avukat görevlendirilir.

Avukat, iddianameye ve delillere karşı yazılı savunma hazırlayabilir, tanıklara soru yöneltebilir, delil talebinde bulunabilir ve hukuka aykırı delillere itiraz edebilir. Ücretin nasıl belirlendiği hakkında avukatlık ücreti ve noter masrafı yazımıza bakabilirsiniz.

İlk Duruşmada Tutuklanır mıyım?

Tutuksuz yargılanan sanığın ilk duruşmada tutuklanması mümkündür, ancak otomatik değildir. Mahkeme bunun için kuvvetli suç şüphesini, bir tutuklama nedenini ve ölçülülüğü ayrıca değerlendirir. Şartlar ve itiraz yolu tutuklama kararı yazımızda; tutuklama yerine uygulanabilecek tedbirler adli kontrol yazımızda anlatılmıştır.

Şikayetçi veya Mağdur Olarak İlk Duruşma

Suçtan zarar gören kişi, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar davaya katılabilir (CMK 237). Katılan sıfatı; delil sunma, tanıklara soru yöneltme ve karara karşı kanun yoluna başvurma imkanı verir. İlk duruşmada katılma talebinizi sözlü olarak bildirebilirsiniz.

Ceza davasında maddi ve manevi tazminat istenemez; tazminat için ayrıca hukuk mahkemesinde dava açılır. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda uzlaştırma teklifinin nasıl değerlendirileceği de ilk duruşmadan önce düşünülmelidir.

İstanbul Anadolu Adliyesinde İlk Duruşma

Anadolu Yakası’ndaki ceza davalarının büyük bölümü Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesinde görülür; ağır ceza mahkemeleri de bu adliyededir. Beykoz, Şile ve Adalar adliyelerinde ise asliye ceza davaları yürütülür. Çağrı kağıdında yazan mahkemenin numarası ve salon bilgisi, adliyedeki bilgi ekranlarından takip edilebilir.

Avukat Ebubekir Kozan’ın ceza davalarındaki çalışma kapsamı için İstanbul ceza avukatı sayfamıza, adliyedeki dosyalar için Kartal ceza avukatı ve Kartal ağır ceza avukatı sayfalarımıza bakabilirsiniz. İlk duruşmanızdan önce iddianameyi birlikte değerlendirmek için iletişim sayfamızdan ulaşabilir veya 0534 980 28 64 numarasını arayabilirsiniz.

Hazırlayan: Av. Ebubekir Kozan