Denetimli serbestlik, kesinleşmiş hapis cezasının belirli bir bölümünün ceza infaz kurumu dışında; denetim, gözetim ve kişiye özel yükümlülükler altında infaz edilmesini sağlayan bir infaz kurumudur. Bu kurum bir af veya ceza indirimi değildir. Mahkumiyet hükmü ve verilen ceza varlığını sürdürür; yalnızca cezanın infaz edildiği ortam ve yöntem değişir.

Bu infaz usulünde hükümlü cezaevinden ayrılmış olsa da cezasını çekmeye devam eder. Cezanın koşullu salıverilme tarihine kadar kalan bölümü, ilgili müdürlüğün belirlediği yükümlülükler altında toplum içinde infaz edilir. Hükümlü hakkında kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışma, belirli programlara katılma, belirli yerlere gitmeme veya konutta ya da belirli bir bölgede denetim altında bulunma gibi yükümlülükler uygulanabilir.

Uygulamanın temel amaçları şunlardır:

• Hükümlünün dış dünyaya uyumunu kolaylaştırmak,
• Aile ve sosyal bağlarının korunmasını sağlamak,
• Yeniden suç işleme riskini azaltmak,
• Eğitim ve iyileştirme programlarıyla topluma uyumunu desteklemek,
• Toplum güvenliğini korumak.

Bu yazıda esas olarak 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 105/A maddesi kapsamında, kesinleşmiş hapis cezasının koşullu salıverme tarihine kadar cezaevi dışında infaz edilmesinin şartları, süresi, başvuru süreci ve ihlal sonuçları ele alınmaktadır.

Denetimli Serbestlik Şartları Nelerdir?

Bu infaz usulünden yararlanılabilmesi için kanunda aranan şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Denetimli Serbestlik İle Diğer Hukuki Kurumların Farkı

Denetimli serbestlik; af, koşullu salıverme, cezanın ertelenmesi ve adli kontrol gibi farklı hukuki kurumlarla sıklıkla karıştırılmaktadır.

NOT

Denetimli serbestliğin günlük dilde “erken tahliye” olarak adlandırılması yanıltıcı olabilir. Hükümlünün cezaevinden ayrılması, cezanın sona erdiği anlamına gelmez. Ceza, koşullu salıverme tarihine kadar denetimli serbestlik müdürlüğünün belirlediği yükümlülükler altında infaz edilmeye devam eder.

Denetimli Serbestlik İle İlgili Suç Tarihine Göre İnfaz Düzenlemeleri

Denetimli serbestlik uygulamasında suç tarihi, hangi infaz düzenlemesinin uygulanacağını belirleyen temel unsurlardan biridir. Bunun yanında ilgili kanun değişikliğinin yürürlüğe girdiği tarih de dikkate alınmalıdır.

Denetimli Serbestlik Süresi Kaç Yıldır?

Denetimli serbestlik süresi her hükümlü için aynı değildir.

5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesi; sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler bakımından iki yıllık, ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlüler bakımından üç yıllık özel süre öngörmektedir. Sağlık durumunun kanunda aranan nitelikteki raporlarla belgelendirilmesi gerekir.

NOT

Tablodaki süreler, hükümlünün otomatik olarak tahliye edileceği anlamına gelmez. Suç türü, koşullu salıverme oranı, açık cezaevine ayrılma şartları, iyi hal ve istisnai düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir. Kesin tarihin belirlenebilmesi için koşullu salıverme oranı, mahsup süreleri ve mükerrirlik durumu dikkate alınarak infaz hesaplama ve müddetname incelemesi yapılmalıdır.

30 Mart 2020 Tarihine Kadar İşlenen Suçlar

5275 sayılı Kanun’un Geçici 6. maddesi kapsamında, 30 Mart 2020 tarihine kadar işlenen bazı suçlar bakımından denetimli serbestlik süresi üç yıl olarak uygulanabilir.

Ancak bu düzenleme bütün suçları kapsamaz. Kanunda kasten öldürme, belirli yaralama suçları, işkence ve eziyet, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, özel hayatın gizliliğine karşı bazı suçlar, terör suçları ve devlet güvenliğine ilişkin çeşitli suçlar yönünden istisnalar bulunmaktadır.

Bu nedenle yalnızca suç tarihinin 30 Mart 2020’den önce olmasına dayanılarak üç yıllık süreden yararlanılacağı sonucuna varılamaz. Mahkûmiyet maddesi, suçun nitelikli hâli ve diğer infaz koşulları ayrıca incelenmelidir.

31 Temmuz 2023 ve Öncesinde İşlenen Suçlara İlişkin Düzenleme

7571 sayılı Kanun ile değiştirilen 5275 sayılı Kanun’un Geçici 10/6. maddesi, belirli istisna suçlar dışında 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlar bakımından açık cezaevine ve denetimli serbestliğe daha erken ayrılma imkanı tanımaktadır.

Kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerden;

• Toplam cezası on yıldan az olanların en az bir ay,
• Toplam cezası on yıl veya daha fazla olanların en az üç ay

kapalı cezaevinde kalması ve açık cezaevine ayrılmasına üç yıl veya daha az süre bulunması gerekir. Bu hükümlüler ile halen açık cezaevinde bulunan hükümlüler, talepleri ve açık cezaevinde en az üç ay kalmaları halinde denetimli serbestlik uygulamasından üç yıl erken yararlanabilir.

Hangi Suçlarda Denetimli Serbestlik Uygulanabilir?

Denetimli serbestlik yalnızca belirli suçlar için öngörülmüş bir kurum değildir. Hükümlü; açık cezaevine ayrılma, iyi hal, koşullu salıverilmeye kalan süre ve diğer kanuni şartları taşıyorsa 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesinden yararlanabilir. Ancak suçun türü; koşullu salıverme oranını, açık cezaevine ayrılma şartlarını ve geçici infaz düzenlemelerinden yararlanma imkanını etkileyebilir.

Adli Para Cezası Hapse Çevrilirse Denetimli Serbestlik Uygulanır mı?

Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle cezanın hapse çevrilmesi hâlinde hükümlü, 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesindeki denetimli serbestlik usulünden yararlanamaz. Doğrudan hapis cezasına mahkumiyet ile adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle uygulanan hapis arasında bu bakımdan fark bulunmaktadır.

Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne Kaç Gün İçinde Başvurulmalıdır?

Hükümlü, ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde müracaat etmelidir. Altıncı veya yedinci günde müracaat edilmesi ve mazeret bildirilmesi halinde hükümlünün beyanı ve sunduğu belgeler infaz hakimine gönderilir. Mazeretin kabul edilip edilmeyeceğine infaz hakimi karar verir. Beş günlük sürenin bitiminden sonra iki gün daha geçmesine rağmen başvuru yapılmaması halinde TCK 292 ve 293 hükümlerinin uygulanması gündeme gelebilir.

Denetimli Serbestlikte Uygulanan Yükümlülükler Nelerdir?

Hükümlünün tabi tutulacağı yükümlülükler, risk ve ihtiyaç değerlendirmesine göre denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından belirlenir.

Denetimli Serbestlikte İmza İhlali Olursa Ne Olur?

İmza verme, görüşmeye katılma veya belirlenen programa devam etme yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, denetim planının ihlali olarak değerlendirilebilir. Ancak tek bir imza ihlali, denetimli serbestliğin kendiliğinden sona ermesi ve hükümlünün doğrudan cezaevine gönderilmesi anlamına gelmez. İhlalin mazeretsiz ve kasıtlı olup olmadığı araştırılmalı; ihlal tespit edilirse hükümlü yazılı olarak uyarılmalıdır.

Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca, yükümlülüğün bir yıl içerisinde mazeretsiz ve kasıtlı olarak üç defa ihlal edilmesi, yükümlülüğe uymamada ısrar sayılır. İkinci uyarının ardından üçüncü ihlalin tespit edilmesi hâlinde dosyanın kapatılmasına ve ilgili yargı merciine gönderilmesine ilişkin süreç başlatılır.

Denetimli Serbestlik Bozulursa Ne Olur?

Hükümlünün belirlenen yükümlülüklere, denetim planına ve görevlilerin uyarılarına uymamakta ısrar etmesi halinde denetimli serbestlik müdürlüğü dosyayı infaz hakimliğine gönderebilir. İnfaz hakimi, hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar kalan cezasının açık ceza infaz kurumunda infaz edilmesine karar verebilir. Her ihlal otomatik olarak iade sonucunu doğurmaz. İhlalin niteliği, tekrarı, hükümlünün mazereti, uyarıların usulüne uygun olup olmadığı ve savunması birlikte değerlendirilmelidir.

Denetimli Serbestlik Sırasında Yeni Suç İşlenirse Ne Olur?

Denetimli serbestlik başladıktan sonra işlendiği iddia edilen ve alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç nedeniyle kamu davası açılması halinde, denetimli serbestlik müdürlüğü hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesini talep edebilir.

İnfaz hakimi hükümlünün cezaevine gönderilmesine karar verebilir. Kanundaki ifade nedeniyle yalnızca yeni bir dava açılması otomatik olarak cezaevine dönüş sonucu doğurmaz; infaz hakiminin karar vermesi gerekir.

Yeni davada;

• Beraat,
• Ceza verilmesine yer olmadığı,
• Davanın reddi,
• Davanın düşmesi

kararlarından biri verilirse hükümlünün cezasının yeniden denetimli serbestlik altında infazına devam edilmesine karar verilebilir.

Denetimli Serbestlik İçin Avukat Gerekir mi?

Denetimli serbestlik başvurusunun avukat aracılığıyla yapılması zorunlu değildir. Ancak infaz hesabı, geçici düzenlemeler, ihlal kayıtları ve ceza infaz kurumuna iade gibi konular teknik hukuki inceleme gerektirebilir.

Özellikle;

• müddetname ve infaz hesabının kontrolü,
• denetimli serbestlik tarihinin belirlenmesi,
• ihlal ve mazeretlere ilişkin savunma hazırlanması,
• infaz hakimliğine başvurulması,
• iade kararlarına karşı başvuru yollarının değerlendirilmesi

konularında hukuki destek alınması, olası hak kayıplarının önlenmesine yardımcı olabilir. Suç tarihi, koşullu salıverme oranı, geçici infaz hükümleri ve daha önce infaz edilen süreler her dosyada farklılık gösterebilir. Bu nedenle İstanbul’da yürütülen ceza ve infaz hukuku işlemleri bakımından bir İstanbul ceza avukatı tarafından dosyanın somut özellikleri üzerinden değerlendirilmesi mümkündür.

Hırsızlık suçu, başkasına ait taşınır bir malın, zilyedinin rızası olmadan, failin kendisine veya başkasına yarar sağlamak amacıyla bulunduğu yerden alınmasıdır. Suçun temel şekli 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 141. maddesinde düzenlenmiştir.

Hırsızlık suçunda korunan hukuki değer yalnızca mülkiyet hakkı değildir. Aynı zamanda zilyetlik, fiili hakimiyet ve malvarlığı menfaatleri de korunur. Bu nedenle hırsızlık dosyalarında yalnızca mal kime ait? sorusu değil; malı olay anında kimin fiilen elinde bulundurduğu, alınma biçimi, failin amacı ve mağdurun rızasının bulunup bulunmadığı da önem taşır.

Uygulamada para, telefon, cüzdan, araç içindeki eşyalar, bisiklet, market ürünleri, işyeri malzemeleri, inşaat malzemeleri, elektronik cihazlar ve benzeri taşınır mallar hırsızlık suçunun konusu olabilir. Malın çok yüksek ekonomik değere sahip olması şart değildir; ancak suçun konusu olan şeyin taşınır ve ekonomik değeri olan bir mal niteliğinde bulunması gerekir.

Hırsızlık suçu ile dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma ve yağma suçları sıkça karıştırılır. Hırsızlıkta temel hareket, malın zilyedin rızası dışında alınmasıdır. Dolandırıcılıkta hileli davranışlarla mağdurun iradesi sakatlanır. Güveni kötüye kullanmada mal faile hukuka uygun şekilde teslim edilmiş, ancak teslim amacına aykırı kullanılmıştır. Yağmada ise cebir veya tehdit kullanılarak malın alınması söz konusudur. Bu nedenle hırsızlık suçu değerlendirilirken olayın yalnızca dış görünüşüne değil, fiilin hukuki niteliğine de dikkat edilmelidir.

Hırsızlık Suçunun Unsurları

Hırsızlık suçunun oluşabilmesi için kanunda öngörülen maddi ve manevi unsurların birlikte gerçekleşmesi gerekir.

1. Fail ve Mağdur

Hırsızlık suçunun faili herkes olabilir. Fail, başkasına ait taşınır bir malı rıza dışında alan kişidir. Mağdur ise her zaman malın resmi veya kayıtlı sahibi olmak zorunda değildir. Mal üzerinde fiili hakimiyeti bulunan zilyet de hırsızlık suçunun mağduru olabilir. Örneğin kiralanan, emanet alınan veya işyerinde kullanılan bir eşyanın çalınması halinde, olayın özelliğine göre zilyet konumundaki kişi de mağdur olarak kabul edilebilir. Yargıtay uygulamasında da hırsızlık suçuyla korunan hukuki yararın zilyetlik ve buna bağlı haklar olduğu kabul edilmektedir.

2. Suçun Konusu

Hırsızlık suçunun konusu, başkasına ait taşınır maldır. Taşınmazlar kural olarak hırsızlık suçunun konusu olmaz. Bununla birlikte taşınmazdan ayrılarak taşınır hale gelen bazı unsurlar, somut olayın özelliklerine göre hırsızlık suçunun konusu olabilir. Suça konu malın ekonomik bir değer taşıması gerekir. Değeri çok düşük olsa bile ekonomik değeri bulunan bir eşya hırsızlık suçunun konusunu oluşturabilir. Ancak malın değerinin az olması, TCK m. 145 kapsamında cezada indirim veya ceza verilmemesi tartışmasını gündeme getirebilir.

3. Zilyedin Rızasının Bulunmaması

Hırsızlık suçunun oluşması için malın, zilyedin rızası olmaksızın alınması gerekir. Zilyedin geçerli rızası varsa hırsızlık suçu oluşmaz. Ancak burada rızanın gerçek, özgür ve hukuken geçerli olması gerekir. Aldatma, tehdit, cebir, hata veya baskı altında ortaya çıkan irade açıklamaları, olayın niteliğine göre hırsızlık dışında başka suçları da gündeme getirebilir.

4. Malın Bulunduğu Yerden Alınması

Hırsızlık suçunda maddi hareket, malın bulunduğu yerden alınmasıdır. Failin mal üzerinde fiili hakimiyet kurmasıyla suç tamamlanır. Malın uzun süre elde tutulması, uzak bir yere götürülmesi veya mutlaka satılması gerekmez. Örneğin markette bir ürünün gizlenerek ödeme yapılmadan dışarı çıkarılması, araç içindeki eşyanın alınması veya işyerindeki malzemenin izinsiz şekilde götürülmesi olayın koşullarına göre hırsızlık suçunu oluşturabilir.

5. Yarar Sağlama Maksadı

Hırsızlık suçu kasten işlenebilen bir suçtur. Failin, malın başkasına ait olduğunu bilmesi ve kendisine veya başkasına yarar sağlamak amacıyla hareket etmesi gerekir. Buradaki yarar mutlaka ekonomik kazanç şeklinde olmak zorunda değildir. Malı kullanmak, başkasına vermek, satmak, saklamak veya başka bir amaçla elde bulundurmak da somut olayda yarar sağlama maksadı kapsamında değerlendirilebilir.

Hırsızlık Suçunun Cezası

Hırsızlık suçunda ceza, fiilin basit hırsızlık mı yoksa nitelikli hırsızlık mı olduğuna göre değişir. Ayrıca suçun gece vakti işlenmesi, malın değerinin azlığı, kullanma amacı, zorunluluk hali ve etkin pişmanlık gibi hususlar da ceza miktarını etkileyebilir.

Basit Hırsızlık Suçu – TCK m.141

Basit hırsızlık suçu, TCK m. 141’de düzenlenmiştir. Buna göre, zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına yarar sağlamak amacıyla bulunduğu yerden alan kişi hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Uygulamada basit hırsızlık ile nitelikli hırsızlık ayrımı her zaman kolay değildir. Eşyanın nerede bulunduğu, kilitli olup olmadığı, bina veya eklenti içinde muhafaza edilip edilmediği, suçun gece vakti işlenip işlenmediği ve failin kullandığı yöntem suç vasfını değiştirebilir.

Nitelikli Hırsızlık Suçu – TCK m.142

Nitelikli hırsızlık suçu, TCK m. 142’de düzenlenmiştir. Kanun koyucu bazı yerlerde, bazı kişilere karşı, bazı yöntemlerle veya bazı mallar hakkında işlenen hırsızlık fiillerini daha ağır cezaya bağlamıştır.

Kamu Kurumları, İbadethaneler ve Kamuya Tahsis Edilen Eşya Hakkında Hırsızlık

Kamu kurum ve kuruluşlarında, ibadete ayrılmış yerlerde veya kamu yararına ya da hizmetine tahsis edilen eşya hakkında hırsızlık suçunun işlenmesi nitelikli haldir. Bu tür fiillerde yalnızca bireysel malvarlığı değil, kamusal güven ve toplum yararı da zarar görür.

Yargıtay, bu bentte korunan hukuki yararın sadece eşya üzerindeki mülkiyet olmadığını; kamusal düzen ve kullanım amacının da önem taşıdığını kabul etmektedir. (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2011/2-354 E., 2012/167 K.).

Ulaşım Araçlarında veya Varış-Kalkış Yerlerinde Hırsızlık

Halkın yararlanmasına sunulmuş ulaşım araçlarında veya bu araçların belli varış ya da kalkış yerlerinde bulunan eşya hakkında hırsızlık işlenmesi de nitelikli hırsızlık sayılır. Otobüs, tren, metro, vapur, terminal, gar, durak ve istasyon gibi yerlerdeki fiiller bu kapsamda değerlendirilebilir.

Yargıtay, bu tür yerlerdeki yoğun insan hareketi ve eşyanın korunmasındaki güçlük nedeniyle suçun daha ağır cezalandırılması gerektiği kabul edilmektedir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2011/2-354 E., 2012/167 K.).

Afet veya Genel Felaket İçin Hazırlanan Eşya Hakkında Hırsızlık

Afet veya genel felaketin meydana getirebileceği zararları önlemek ya da hafifletmek amacıyla hazırlanan eşya hakkında hırsızlık işlenmesi daha ağır cezayı gerektirir. Bu düzenleme, afet dönemlerinde toplumun ortak güvenliğini korumayı amaçlar.

Yargıtay, bu tür eşyaların korunmasının toplum yararıyla doğrudan bağlantılı olduğunu; bu nedenle fiilin basit hırsızlık olarak görülemeyeceğini belirtmektedir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2011/2-354 E., 2012/167 K.).

Adet, Tahsis veya Kullanım Gereği Açıkta Bırakılan Eşya Hakkında Hırsızlık

Bazı eşyalar, niteliği gereği açıkta bırakılabilir. Kullanım gereği dışarıda bulunan, belirli bir amaca tahsis edilen veya adet gereği açıkta tutulan eşyalar hakkında hırsızlık işlenmesi nitelikli hal kapsamında değerlendirilebilir. Ancak her açıkta bırakılan eşya otomatik olarak bu kapsama girmez. Eşyanın neden açıkta bulunduğu, kullanım amacı, bulunduğu yer ve olayın somut özellikleri birlikte değerlendirilmelidir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, eşyanın doğası, niteliği ve toplumdaki kullanım biçiminin dikkate alınması gerektiğini özellikle vurgulamıştır (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2014/833 E., 2015/98 K.).

Kendisini Koruyamayacak Durumdaki Kişiden Yararlanarak Hırsızlık

Kişinin malını koruyamayacak durumda olmasından veya ölmesinden yararlanılarak hırsızlık işlenmesi, TCK m. 142 kapsamında daha ağır cezayı gerektirir. Burada fail, mağdurun savunmasızlığından yararlanmaktadır. Örneğin baygın, yaşlı, hasta, yaralı, alkollü veya olayın koşullarına göre kendisini koruyamayacak durumda bulunan kişiden eşya alınması bu kapsamda değerlendirilebilir. Yargıtay uygulamasında, mağdurun korunmasızlığının fiilin ağırlığını artırdığı kabul edilir. Bu bent, özellikle mağdurun olay anındaki fiziki ve zihinsel savunmasızlığına odaklanır (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2011/2-354 E., 2012/167 K.).

Elde veya Üstte Taşınan Eşyayı Çekip Alma veya Özel Beceriyle Hırsızlık

Elde veya üstte taşınan eşyanın çekip alınması ya da özel beceri kullanılarak hırsızlık işlenmesi de nitelikli haldir. Uygulamada yankesicilik, kapkaç ve dikkat dağıtma yoluyla eşya alma gibi fiiller bu başlık altında değerlendirilebilir.

Yargıtay’ın yaklaşımına göre, burada suçun ağırlığını artıran husus; failin ani hareket, el çabukluğu, ustalık veya mağdurun dikkatini dağıtan özel yöntemler kullanmasıdır. Bu bent, sıradan alma fiilinden farklı olarak, mağdurun fiili koruma imkânının azaltıldığı hâlleri kapsar (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2011/2-354 E., 2012/167 K.).

Doğal Afet veya Sosyal Olayların Yarattığı Kargaşadan Yararlanarak Hırsızlık

Deprem, sel, yangın, toplumsal olay, panik, kargaşa veya benzeri olağan dışı durumların yarattığı ortamdan yararlanılarak hırsızlık işlenmesi nitelikli haldir. Kanun koyucu, insanların zor durumda olduğu zamanlarda gerçekleştirilen bu tür fiilleri daha ağır yaptırıma bağlamıştır.

Yargıtay uygulaması, olağan dışı kargaşa ve korku ortamının fail tarafından bilinçli şekilde istismar edilmesini ağırlaştırıcı sebep olarak görür. Burada önemli olan, failin tam da bu düzensiz ortamdan yararlanarak malı almış olmasıdır (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2011/2-354 E., 2012/167 K.).

Haksız veya Taklit Anahtar Kullanarak ya da Kilit Açmak Suretiyle Hırsızlık

Haksız yere elde bulundurulan anahtar, taklit anahtar veya başka bir alet kullanılarak kilit açılması ya da kilitlenmenin engellenmesi suretiyle hırsızlık işlenmesi nitelikli haldir.

Yargıtay, kilitli bir eşya veya muhafaza altına alınmış bir mal söz konusu olduğunda, kilidin nerede bulunduğundan çok eşyanın korumaya elverişli şekilde muhafaza edilip edilmediğini önemser. Bu yaklaşımda, kilidin taşınır veya taşınmaz bir şeyin iç/dış açılabilir kısmını kapalı tutmaya yarayan bir araç olması yeterlidir; kilidin mutlaka kırılması şart değildir (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 2013/12939 E., 2014/3145 K.).

Bilişim Sistemlerinin Kullanılması Suretiyle Hırsızlık

Bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle hırsızlık işlenmesi de nitelikli hırsızlık hallerinden biridir. Ancak dijital ortamda gerçekleşen her malvarlığı ihlali otomatik olarak bilişim suretiyle hırsızlık anlamına gelmez. Somut olayda TCK m. 142/2-e kapsamında hırsızlık, TCK m. 245 kapsamında banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması ya da dolandırıcılık suçu hükümleri gündeme gelebilir. Bu nedenle banka hesabı, kart işlemi, çevrimiçi para aktarımı veya dijital sistem kullanımı içeren olaylarda suç vasfı dikkatle belirlenmelidir.

Tanınmamak İçin Tedbir Alarak veya Yetkisiz Resmi Sıfat Takınarak Hırsızlık

Failin tanınmamak için tedbir alması veya yetkisi olmadığı halde resmî sıfat takınması suretiyle hırsızlık işlemesi de nitelikli haldir. Maske, kılık değiştirme, kamera görüntüsünden kaçınmaya yönelik özel tedbirler veya polis, zabıta, kamu görevlisi gibi davranarak eşya alınması bu kapsamda değerlendirilebilir. Yargıtay, failin kimliğini gizlemeye yönelik bilinçli davranışlarının suçun ağırlığını artırdığını kabul etmektedir. Bu bentte esas olan, failin sıradan bir hırsız gibi değil; tanınmamak veya yetkili görünmek suretiyle hareket etmesidir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2011/2-354 E., 2012/167 K.).

Büyükbaş veya Küçükbaş Hayvan Hakkında Hırsızlık

Büyükbaş veya küçükbaş hayvanlar hakkında hırsızlık işlenmesi de nitelikli hırsızlık suçudur. Bu düzenleme özellikle kırsal bölgelerde ekonomik değeri yüksek olan hayvan varlığının korunması bakımından önem taşır.

Yargıtay, hayvanın barınak yerinden çalınması halinde nitelikli hırsızlık oluştuğunu açık biçimde kabul etmiştir. Küçükbaş hayvanların ahırdan çalınması veya büyükbaş hayvanların barınak yerinden alınması, başka bir koşul aranmaksızın nitelikli hırsızlık olarak değerlendirilmiştir (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 2013/26367 E., 2014/14479 K.).

Kilitlenmiş veya Bina ve Eklentileri İçinde Muhafaza Altına Alınmış Eşya Hakkında Hırsızlık

Herkesin girebileceği bir yerde bırakılmış olmakla birlikte kilitlenmiş eşya hakkında veya bina ya da eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşya hakkında hırsızlık işlenmesi nitelikli haldir.Bu başlık uygulamada oldukça önemlidir. Araç içinde, depo içinde, apartman eklentisinde, işyerinde, bahçede, kilitli dolapta veya muhafaza altında bulunan eşyalar bakımından suçun basit hırsızlık mı yoksa nitelikli hırsızlık mı olduğu somut olayın özelliklerine göre belirlenir.

Yargıtay, bu bent bakımından oldukça net bir çizgi çizmektedir: Eğer eşya koruma altına alınmışsa, bu durum nitelikli hırsızlık sonucunu doğurur; buna karşılık kilitlenme veya muhafaza unsuru yoksa basit hırsızlık değerlendirmesi yapılabilir (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 2013/12939 E., 2014/3145 K.).

Enerji Hırsızlığı

Sıvı veya gaz hâlindeki enerji hakkında, bunların nakline, işlenmesine veya depolanmasına ait tesislerde hırsızlık işlenmesi daha ağır cezayı gerektiren özel bir nitelikli haldir. Elektrik, doğal gaz, akaryakıt veya benzeri enerji unsurlarına ilişkin fiillerde yalnızca bireysel zarar değil, kamu güvenliği ve enerji altyapısı da dikkate alınır.

Enerjiye ilişkin hırsızlık fiilinin örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ceza artırılır ve adli para cezası da gündeme gelebilir. Bu düzenleme, organize şekilde gerçekleştirilen enerji hırsızlığı fiillerini hedef almaktadır.

Hırsızlık Nedeniyle Kamu Hizmetinin Aksaması

Hırsızlık suçunun işlenmesi sonucunda haberleşme, enerji, demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması halinde verilecek ceza ayrıca artırılır. Örneğin kablo hırsızlığı nedeniyle haberleşme veya enerji hizmetinin kesintiye uğraması, olayın niteliğine göre bu kapsamda değerlendirilebilir.

Konut Dokunulmazlığının İhlali ve Mala Zarar Verme ile Birlikte Hırsızlık

Hırsızlık amacıyla veya hırsızlık sırasında konut dokunulmazlığının ihlali ya da mala zarar verme suçu da işlenebilir. Örneğin bir eve, işyerine, depoya veya eklentiye girilmesi; kapının, kilidin, camın veya güvenlik sisteminin kırılması gibi durumlarda birden fazla suç gündeme gelebilir.

TCK m. 142/4 uyarınca hırsızlık amacıyla konut dokunulmazlığının ihlali veya mala zarar verme suçlarının işlenmesi halinde, bu suçlar bakımından soruşturma ve kovuşturma yapılması için şikayet aranmaz. Bu nedenle hırsızlık dosyalarında yalnızca alınan eşya değil, olay yerine giriş biçimi ve mala zarar verilip verilmediği de savunma açısından önem taşır.

Gece Vakti Hırsızlık

TCK m. 143’e göre hırsızlık suçunun gece vakti işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Bu hüküm hem basit hırsızlık hem de nitelikli hırsızlık bakımından uygulanabilir.
Gece vakti, ceza hukuku bakımından özel olarak değerlendirilir. Failin gece karanlığından yararlanması, mağdurun kendisini ve malını koruma imkanının azalması ve suçun ortaya çıkarılmasının güçleşmesi nedeniyle kanun koyucu bu durumu ceza artırımı sebebi kabul etmiştir.

Hırsızlık Suçunda Daha Az Cezayı Gerektiren Haller

TCK m. 144, bazı hırsızlık fiilleri bakımından daha az cezayı gerektiren özel haller düzenlemiştir.
Buna göre hırsızlık suçunun;

• Paydaş veya elbirliğiyle malik olunan mal üzerinde işlenmesi,
• Bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi,

halinde suçun takibi şikayete bağlıdır ve fail hakkında iki aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunabilir. Bu düzenleme özellikle aile içi malvarlığı ilişkileri, ortak mal kullanımı, ticari ilişkiler ve alacak-borç uyuşmazlıklarında önemlidir. Ancak kişinin alacağını tahsil etmek amacıyla hareket ettiğini ileri sürmesi tek başına yeterli değildir. Gerçekten hukuki ilişkiye dayanan bir alacak bulunup bulunmadığı, alınan malın niteliği ve failin kastı somut olayda ayrıca incelenmelidir.

Hırsızlık Suçunda Malın Değerinin Azlığı

TCK m. 145’e göre hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, suçun işleniş şekli ve özellikleri de dikkate alınarak ceza vermekten vazgeçilmesi de mümkündür. Bu hüküm özellikle düşük değerli market ürünleri, küçük miktarlı para, düşük ekonomik değere sahip eşyalar veya zararın çok sınırlı olduğu olaylarda gündeme gelir. Ancak malın değerinin azlığı doğrudan cezasızlık sonucunu doğurmaz. Mahkeme, olayın işleniş biçimini, failin kastını, mağdurun zararını, suçun işlendiği yeri ve diğer somut özellikleri birlikte değerlendirir.

Kullanma Hırsızlığı

TCK m. 146’da kullanma hırsızlığı düzenlenmiştir. Buna göre, hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın geçici bir süre kullanılıp zilyedine iade edilmek üzere alınması halinde, şikayet üzerine verilecek ceza yarı oranına kadar indirilebilir.

Kullanma hırsızlığına örnek olarak, bir aracın geçici süre kullanılıp iade edilmek amacıyla alınması gösterilebilir. Ancak malın suç işlemek için kullanılmış olması halinde bu hüküm uygulanmaz. Bu nedenle kullanma hırsızlığı savunması yapılırken failin başlangıçtaki amacı, malı iade edip etmediği, kullanım süresi ve malın ne şekilde kullanıldığı dikkatle değerlendirilmelidir.

Zorunluluk Hali

TCK m. 147’ye göre hırsızlık suçunun ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenmesi halinde, olayın özelliğine göre verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi ceza vermekten vazgeçilmesi de mümkündür. Bu hüküm her ekonomik sıkıntı halinde uygulanmaz. Zorunluluk halinden söz edebilmek için ağır, acil ve somut bir ihtiyacın bulunması gerekir. Örneğin hayati tehlike, temel yaşamsal ihtiyaç veya başka türlü giderilmesi mümkün olmayan ani bir zorunluluk söz konusu olabilir. Mahkeme, failin içinde bulunduğu durumu, ihtiyacın ağırlığını, alınan malın niteliğini ve olayın tüm koşullarını birlikte değerlendirir.

Hırsızlık Suçunda Etkin Pişmanlık

Hırsızlık suçunda en önemli lehe hükümlerden biri etkin pişmanlıktır. TCK m. 168 uyarınca hırsızlık suçu tamamlandıktan sonra failin, azmettirenin veya yardım edenin pişmanlık göstererek mağdurun zararını gidermesi halinde ceza indirimi gündeme gelebilir.

Etkin pişmanlık bakımından zararın giderildiği aşama önemlidir. Zarar soruşturma aşamasında giderilirse daha yüksek oranda indirim uygulanabilir. Zarar kovuşturma aşamasında, ancak hüküm verilmeden önce giderilirse yine indirim mümkündür; ancak indirim oranı daha düşük olur. Etkin pişmanlık için mağdurun uğradığı zararın aynen iade, tazmin veya başka bir şekilde giderilmesi gerekir. Kısmi iade halinde ise mağdurun rızası ve olayın özellikleri ayrıca değerlendirilir.

Hırsızlık Suçu Şikayete Tabi midir?

Hırsızlık suçu kural olarak şikayete bağlı değildir. Basit hırsızlık ve nitelikli hırsızlık suçları çoğu durumda Cumhuriyet savcılığı tarafından resen soruşturulur. Mağdur şikayetçi olmasa veya daha sonra şikayetinden vazgeçse bile kamu davası devam edebilir. Ancak TCK m. 144’te düzenlenen daha az cezayı gerektiren haller ve TCK m. 146’da düzenlenen kullanma hırsızlığı bakımından şikayet şartı bulunmaktadır. Bu nedenle “hırsızlık suçu şikayete tabi midir?” sorusunun cevabı, fiilin hangi madde kapsamında değerlendirildiğine göre değişir. Suçun basit hırsızlık, nitelikli hırsızlık, kullanma hırsızlığı veya daha az cezayı gerektiren hallerden biri kapsamında olup olmadığı somut olayda belirlenmelidir.

Hırsızlık Suçunda Uzlaştırma Var mıdır?

Hırsızlık suçunda uzlaştırma bakımından da suçun hukuki niteliği önemlidir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253.maddesi kapsamında TCK m. 141’de düzenlenen basit hırsızlık suçu uzlaştırmaya tabidir. Ayrıca soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olan haller bakımından da uzlaştırma gündeme gelebilir. Buna karşılık TCK m. 142 kapsamında nitelikli hırsızlık suçlarında uzlaştırma uygulanmaz.

Hırsızlık Suçunda Zamanaşımı

Hırsızlık suçunda zamanaşımı, suçun basit veya nitelikli oluşuna, kanunda öngörülen ceza üst sınırına, suç tarihine, kesilme ve durma nedenlerine göre belirlenir. Zamanaşımı hesabı yapılırken özellikle şu hususlar dikkate alınmalıdır:

• Suçun TCK m. 141 mi yoksa TCK m. 142 kapsamında mı olduğu,
• Gece vakti artırımının uygulanıp uygulanmadığı,
• Daha az cezayı gerektiren hallerin bulunup bulunmadığı,
• Soruşturma ve kovuşturma işlemleri,
• Zamanaşımını kesen veya durduran nedenler.

Bu nedenle hırsızlık suçunda zamanaşımı somut dosyanın özelliklerine göre hesaplanmalıdır.

Hırsızlık Suçu Avukatı Desteği

Hırsızlık suçu nedeniyle yürütülen soruşturma ve kovuşturmalarda avukat desteği, yalnızca mahkeme aşamasında temsil sağlanmasından ibaret değildir. Suç vasfının doğru belirlenmesi, delillerin değerlendirilmesi, ifade sürecinin dikkatle yürütülmesi ve lehe hükümlerin zamanında ileri sürülmesi dosyanın sonucunu doğrudan etkileyebilir.

Hırsızlık dosyalarında öncelikle fiilin gerçekten hırsızlık suçunu oluşturup oluşturmadığı incelenmelidir. Çünkü bazı olaylarda hırsızlık yerine dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, yağma, mala zarar verme veya konut dokunulmazlığının ihlali gibi farklı suç tipleri gündeme gelebilir. Bu nedenle olayın hukuki vasfının doğru belirlenmesi savunmanın temelini oluşturur.

Hırsızlık dosyasında özellikle basit hırsızlık ile nitelikli hırsızlık ayrımı, şikayet ve uzlaştırma ihtimali, malın değerinin azlığına ilişkin TCK m. 145 hükmü, kullanma hırsızlığı, zorunluluk hali ve etkin pişmanlık hükümleri dosyanın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Özellikle soruşturmanın ilk aşamasında verilen ifade, dosyanın ilerleyen sürecini önemli ölçüde etkileyebilir. Bu nedenle hırsızlık suçu şüphesiyle ifade verecek kişinin, dosyadaki delilleri ve suç vasfını bilmeden gelişigüzel beyanda bulunması ciddi hak kayıplarına yol açabilir.

Ceza soruşturmaları ve davalarına ilişkin daha genel veya bölgesel içerikler için şu sayfalar da incelenebilir:

1. İstanbul Ceza Avukatı
2. Maltepe Ceza Avukatı
3. Kartal Ceza Avukatı

Hırsızlık Suçuna İlişkin Yargıtay Kararları

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2014/14 E., 2015/273 K.

Hukuki Değerlendirme: Hırsızlık suçunun oluşabilmesi için suça konu şeyin başkasına ait taşınır mal olması, malın zilyedin rızası olmadan bulunduğu yerden alınması ve failin kendisine veya başkasına yarar sağlama maksadıyla hareket etmesi gerekir. Failin bu yararı fiilen elde etmesi şart değildir; yarar sağlama maksadıyla hareket etmesi yeterlidir. Bununla birlikte mahkeme, iddianamede anlatılmayan bir fiilden dolayı sanık hakkında mahkumiyet hükmü kuramaz.

Özet: Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu kararında, mala zarar verme suçu ile hırsızlık suçu arasındaki ayrımı ve iddianamedeki fiilin dışına çıkılıp çıkılmadığını değerlendirmiştir. Karara konu olayda iddianamede, metruk binanın ahşaplarının yakılmak amacıyla sökülerek zarara neden olunduğu anlatılmış; suç adı mala zarar verme olarak gösterilmiştir.

Yerel mahkeme ise sanığın eyleminin hırsızlığa teşebbüs suçunu oluşturduğu gerekçesiyle, ek savunma vererek hırsızlığa teşebbüsten mahkumiyet kararı kurmuştur. Ceza Genel Kurulu, iddianamede sökülen ahşapların alınıp götürülmesinden ve failin yararlanma maksadıyla hareket ettiğinden açıkça söz edilmediğini belirterek, hırsızlık suçundan açılmış bir dava bulunmadığı sonucuna varmıştır.

Kararda ayrıca hırsızlık suçunun konusunun taşınır mal olduğu, suçla korunan hukuki değerin mülkiyet hakkı ve zilyetlik olduğu, failin yarar sağlama maksadıyla hareket etmesi gerektiği ve malın zilyedin egemenlik alanından çıkıp failin egemenlik alanına girmesiyle suçun tamamlanacağı açıklanmıştır.

Sonuç: Bu karar, hırsızlık suçunun taşınır mal, zilyetlik, rızasız alma ve yarar sağlama maksadı unsurlarını açıklaması bakımından önemlidir. Ancak kararın asıl önemi, mala zarar verme olarak anlatılan bir fiilden, iddianamede hırsızlık suçunun unsurlarını oluşturacak yeterli açıklama bulunmadığı halde hırsızlığa teşebbüsten mahkumiyet kurulamayacağını ortaya koymasıdır. Bu nedenle karar, hem TCK m. 141’in unsurları hem de CMK m. 225 kapsamında iddianamedeki fiille bağlılık ilkesi yönünden değerlendirilmelidir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2017/57 E., 2017/542 K.

Hukuki Değerlendirme: Hırsızlık suçu ile yağma suçu arasındaki temel fark, malın alınması sırasında cebir veya tehdidin kullanılıp kullanılmadığıdır. Hırsızlık suçunda mal, zilyedin rızası dışında alınır. Yağma suçunda ise mağdur, cebir veya tehditle malı teslim etmeye ya da malın alınmasına karşı koymamaya mecbur bırakılır.

Cebir veya tehdit, malın teslimini sağlamak ya da malın alınmasına karşı koymayı engellemek amacıyla kullanılmışsa eylem hırsızlık değil, yağma suçu kapsamında değerlendirilir. Buna karşılık hırsızlık suçu tamamlandıktan sonra, yalnızca malın geri alınmasını engellemek amacıyla cebir veya tehdit kullanılmışsa, yağma suçundan değil; somut olaya göre hırsızlık ve ayrıca yaralama, tehdit veya başka suçlardan söz edilebilir.

Kararda ayrıca hırsızlık suçunda korunan hukuki yararın yalnızca mülkiyet hakkı olmadığı, zilyetliğin de korunduğu vurgulanmıştır. Bu nedenle hırsızlık suçunun mağduru, malın maliki olabileceği gibi zilyedi de olabilir.

Özet: Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu kararında, sanığın eyleminin hırsızlık mı yoksa nitelikli yağma mı olduğu sorununu değerlendirmiştir. Olayda sanığın, gece vakti mağdurun bekçilik yaptığı şantiyeye geldiği, mağdura sopa ile vurduğu, mağdurun aldığı darbeler sonucunda yere yığıldığı ve elindeki av tüfeğini düşürdüğü, sanığın da yere düşen tüfeği alarak olay yerinden uzaklaştığı kabul edilmiştir.

Yerel mahkeme, sanığın mağdura yönelik cebri av tüfeğini almak amacıyla değil, aralarındaki husumet nedeniyle yaralama amacıyla uyguladığını kabul ederek eylemi hırsızlık olarak nitelendirmiştir. Ancak Yargıtay Ceza Genel Kurulu, sanığın mağdur yere yığılıp av tüfeğini bırakıncaya kadar cebir uygulamaya devam ettiğini ve hemen ardından tüfeği alarak olay yerinden uzaklaştığını dikkate almıştır.

Bu nedenle Kurul, sanığın uyguladığı cebrin aynı zamanda av tüfeğinin alınmasına yönelik olduğunu, tüfeğin ani bir kararla alınmış sayılamayacağını ve eylemin hırsızlık değil yağma suçunu oluşturduğunu kabul etmiştir.

Sonuç: Malın alınması sırasında kullanılan cebir veya tehdidin, malın teslimine ya da alınmasına karşı koymamaya yönelik olup olmadığı her somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir. Cebir veya tehdit, malın alınmasını sağlamak için kullanılmışsa yağma suçu oluşur. Hırsızlık tamamlandıktan sonra kullanılan cebir veya tehdit ise yağma suçunu değil, ayrı suçları gündeme getirebilir.

Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 2011/18380 E., 2013/3120 K.

Hukuki Değerlendirme: Hırsızlık suçu ile dolandırıcılık suçu arasındaki temel ayrım, mağdurun mal üzerindeki tasarruf iradesinin niteliğine göre belirlenir. Dolandırıcılık suçunda fail, hileli davranışlarla mağduru hataya düşürür ve mağdurun sakatlanmış iradesiyle malvarlığı üzerinde tasarrufta bulunmasını sağlar. Hırsızlık suçunda ise başkasına ait taşınır mal, zilyedin rızası olmadan alınır ve mağdurun mal üzerindeki zilyetliği sona erdirilir. Bu nedenle geçici kullanım amacıyla verilen bir malın geri verilmemesi her zaman dolandırıcılık suçunu oluşturmaz.

Özet: Karara konu olayda sanık, otobüs firması bürosuna gelerek eşinin dışarıda beklediğini söylemiş ve telefon etmek istediğini belirtmiştir. Müşteki ofis telefonunu göstermiş; sanık ise telefon numarasının sim kartında kayıtlı olduğunu söyleyince müşteki firmaya ait cep telefonunu sanığa vermiştir. Sanık, telefonla konuştuktan sonra eşiyle birlikte dışarıda bekleyip bekleyemeyeceklerini sormuş, olumlu cevap alınca elindeki cep telefonuyla dışarı çıkmış ve bir daha geri dönmemiştir. Yerel mahkeme, sanığın eylemini dolandırıcılık olarak kabul ederek mahkumiyet kararı vermiştir. Yargıtay 15. Ceza Dairesi ise cep telefonunun zilyetliğinin sanığa yalnızca belirli bir süre için devredildiğini, sanığın kullandıktan sonra iade etmek üzere aldığı telefonu geri vermediğini belirterek eylemin dolandırıcılık değil, hırsızlık suçunu oluşturacağı sonucuna varmış ve hükmü bozmuştur.

Sonuç: Bu karar, hırsızlık ile dolandırıcılık suçunun ayrımı bakımından önemlidir. Dolandırıcılıkta mağdur, hileli davranışların etkisiyle malvarlığı üzerinde tasarrufta bulunur; hırsızlıkta ise mağdurun mal üzerindeki zilyetliği rızası dışında ortadan kaldırılır. Geçici kullanım için verilen bir eşyanın geri verilmemesi halinde olayın doğrudan dolandırıcılık olarak değerlendirilmesi doğru olmayabilir. Somut olayda malın hangi amaçla verildiği, mülkiyetin devredilip devredilmediği, zilyetliğin geçici mi kalıcı mı bırakıldığı ve failin malı iade etmeme kastı birlikte değerlendirilmelidir. Bu yönüyle karar, özellikle telefon etmek için alınan telefonun geri verilmemesi, kısa süreli kullanım için verilen eşyanın iade edilmemesi ve benzeri olaylarda suç vasfının belirlenmesi bakımından yol gösterici niteliktedir.

TCK 138 verileri yok etmeme suçu, kanunların belirlediği saklama süreleri sona ermesine rağmen, sistem içinde tutulmaya devam eden verilerin yok edilmemesi hâlinde gündeme gelir. Türk Ceza Kanunu kapsamında düzenlenen bu suç tipiyle korunan temel değer; kişilerin özel hayatı, kişisel verileri ve veri güvenliği üzerindeki hukuki korumadır.Bu suç tipiyle korunan temel değer; kişilerin özel hayatı, kişisel verileri ve veri güvenliği üzerindeki hukuki korumadır.

Günümüzde şirketler, kamu kurumları, e-ticaret platformları, sağlık kuruluşları, özel eğitim kurumları, insan kaynakları birimleri ve dijital hizmet sağlayıcıları çok sayıda veri işlemektedir. Bu verilerin belirli sürelerle saklanması bazı hâllerde hukuken zorunlu olabilir. Ancak saklama amacı sona erdiğinde veya kanuni süre dolduğunda, verilerin sistem içinde tutulmaya devam edilmesi cezai sorumluluk doğurabilir. Bu suç özellikle şu durumlarda gündeme gelebilir:

• Şirketlerin müşteri kayıtlarını kanuni süre dolmasına rağmen sistemlerinde tutması,
• Eski çalışanlara ait insan kaynakları dosyalarının gereğinden uzun süre saklanması,
• İş başvurusu yapan kişilere ait özgeçmiş, kimlik ve iletişim bilgilerinin süresiz tutulması,
• Üyelik, abonelik veya hizmet ilişkisi sona ermesine rağmen kayıtların silinmemesi,
• Veri silme veya imha talebine rağmen gerekli teknik ve idari işlemlerin yapılmaması,
• Kanunen yok edilmesi gereken kayıtların sistemde erişilebilir şekilde bırakılması.

Ancak her veri saklama hali suç oluşturmaz. Öncelikle verinin hangi amaçla toplandığı, hangi mevzuat kapsamında saklandığı, saklama süresinin dolup dolmadığı ve veriyi yok etmekle yükümlü kişinin kim olduğu incelenmelidir.

TCK 138 Verileri Yok Etmeme Suçu Unsurları

Bu suçun oluşabilmesi için bazı şartların birlikte bulunması gerekir. Sadece bir verinin sistemde tutuluyor olması tek başına yeterli değildir. Verinin hukuken artık saklanmaması gereken bir aşamaya gelmiş olması ve buna rağmen yok etme yükümlülüğünün yerine getirilmemesi gerekir.

Suçun Konusunun Veri Olması: Suçun konusu, sistem içinde tutulan ve kanunen yok edilmesi gereken verilerdir. Uygulamada bu veriler çoğunlukla kişisel veri niteliğindedir. Ad-soyad, T.C. kimlik numarası, telefon numarası ve sağlık bilgileri bu kapsamda değerlendirilebilir.

Kanuni Saklama Süresinin Dolmuş Olması: Suçun oluşması bakımından en önemli unsurlardan biri, verinin saklanmasına izin veren veya saklanmasını zorunlu kılan kanuni sürenin sona ermiş olmasıdır. Bazı kayıtların belirli sürelerle saklanması zorunludur. Vergi hukuku, iş hukuku, sosyal güvenlik mevzuatı, ticaret hukuku, muhasebe mevzuatı veya sektörel düzenlemeler farklı saklama yükümlülükleri getirebilir.

Yok Etme Yükümlülüğünün Bulunması: Fail, verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olan kişidir. Bir kişinin yalnızca şirkette çalışıyor olması ceza sorumluluğu için yeterli değildir. İlgili kişinin veriyi yok etme konusunda görev ve yetkisinin bulunması gerekir.

Verilerin Yok Edilmemesi: Suçun hareket unsuru, kanuni süre dolmasına rağmen verilerin sistem içinde yok edilmemesidir. Bu durum aktif bir kararla gerçekleşebileceği gibi, gerekli işlemlerin hiç yapılmaması şeklinde ihmali davranışla da ortaya çıkabilir. Bununla birlikte her teknik gecikme veya idari aksaklık otomatik olarak suç anlamına gelmez. Ceza hukuku bakımından somut olayın özellikleri, yükümlülüğün açıklığı, verinin neden tutulmaya devam edildiği ve failin kastı birlikte değerlendirilmelidir.

Kast Unsuru: Bu suç kasten işlenebilir. Failin, verilerin yok edilmesi gerektiğini bilmesine rağmen görevini yerine getirmemesi gerekir. Özellikle savunmanın etkili olabilmesi için yalnızca soyut beyan yeterli olmayabilir. Log kayıtları, imha prosedürleri, yazışmalar, teknik raporlar, görev tanımları ve veri envanteri gibi deliller önem kazanır.

Hukuka Uygunluk Sebebinin Bulunmaması: Bazı durumlarda verinin saklanması hukuken zorunlu olabilir. Örneğin muhasebe kayıtları, işçi özlük dosyaları, vergi belgeleri, ticari defterler veya sektörel mevzuata tabi kayıtlar belirli sürelerle muhafaza edilmek zorunda olabilir. Bu gibi hallerde, saklama yükümlülüğü devam ettiği sürece verinin sistemde tutulması suç oluşturmaz. Bu nedenle her olayda ilgili mevzuat, saklama süresi ve verinin niteliği ayrıca incelenmelidir.

TCK 138 Verileri Yok Etmeme Suçu Cezası

Suçun temel hali için öngörülen ceza, 1 yıldan 2 yıla kadar hapis cezasıdır.
Suçun konusunu Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre ortadan kaldırılması veya yok edilmesi gereken veriler oluşturuyorsa, verilecek ceza bir kat artırılır.
Cezanın miktarı; hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme veya kısa süreli hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi gibi ceza hukuku kurumları bakımından somut olayın özellikleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Bu sonuçların her dosyada otomatik olarak uygulanacağı söylenemez.
Kurumsal veri ihlallerinde yalnızca ceza yargılaması değil; KVKK kapsamında idari yaptırımlar, tazminat talepleri ve itibar kaybı da gündeme gelebilir.

TCK 138 Verileri Yok Etmeme Suçunda Şikayet, Uzlaştırma ve Zamanaşımı

TCK 138 bakımından şikayet, uzlaştırma ve zamanaşımı konuları uygulamada sıkça karıştırılmaktadır. Özellikle özel hayata ilişkin bazı suçların şikayete bağlı olması, yanılgıya yol açabilmektedir.

Şikayet: TCK 138 kapsamında düzenlenen verileri yok etmeme suçu şikayete bağlı değildir. Bu nedenle mağdurun 6 aylık şikayet süresi içinde başvuru yapması şartı aranmaz. Suçun öğrenilmesi halinde Cumhuriyet savcılığı tarafından resen soruşturma yapılabilir. Mağdur veya ilgili kişi ise Cumhuriyet savcılığına başvurarak suç duyurusunda bulunabilir.

Uzlaştırma: Bu suç uzlaştırma kapsamında değildir. Ceza muhakemesinde uzlaştırma, kural olarak soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı suçlar ile kanunda ayrıca sayılan bazı suçlar bakımından uygulanır. TCK 138 şikayete bağlı olmadığı gibi, uzlaştırmaya tabi suçlar arasında ayrıca sayılmamıştır.

Zamanaşımı: TCK 138 verileri yok etmeme suçunda dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Zamanaşımı süresi kural olarak suçun işlendiği tarihten itibaren değerlendirilir. Ancak bu suç bakımından suç tarihinin tespiti her zaman basit olmayabilir. Verinin hangi tarihte yok edilmesi gerektiği, kanuni saklama süresinin ne zaman dolduğu ve buna rağmen sistemde ne kadar süre tutulduğu ayrıca incelenmelidir. Zamanaşımının kesilmesi veya durması gibi durumlar da somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

TCK 138 Verileri Yok Etmeme Suçunda Avukat Desteği

Bu suç tipi, uygulamada teknik yönü ağır basan bir alandır. Yalnızca veri silinmedi demek yeterli değildir. Verinin niteliği, saklama amacı, kanuni saklama süresi, yok etme yükümlülüğü, failin sorumluluğu ve kast unsuru birlikte değerlendirilmelidir.
Bir ceza avukatı desteğiyle:

• Suç duyurusu doğru hukuki zeminde hazırlanabilir,
• Verinin saklama süresinin dolup dolmadığı incelenebilir,
• KVKK hükümleri ile ceza hukuku arasındaki ilişki kurulabilir,
• Teknik delillerin toplanması sağlanabilir,
• Soruşturma aşamasında yanlış suç nitelendirmesi önlenebilir,
• Şirketler açısından savunma oluşturulabilir,
• Veri saklama ve imha politikaları hukuki riski azaltacak şekilde düzenlenebilir.

Özellikle veri saklama süreleri, teknik kayıtlar, log kayıtları, KVKK başvuruları ve şirket içi imha süreçlerinin birlikte değerlendirilmesi gereken dosyalarda erken aşamada hukuki destek alınması önemlidir. Ceza soruşturmaları ve davalarına ilişkin daha genel veya bölgesel içerikler için şu sayfalar da incelenebilir:

1. İstanbul Ceza Avukatı
2. Maltepe Ceza Avukatı
3. Kartal Ceza Avukatı

Kişisel verilerin korunması, dijitalleşmenin hızlanmasıyla birlikte ceza hukuku bakımından çok daha önemli hale gelmiştir. Günümüzde telefon numarası, adres bilgisi, banka hesabı, e-posta adresi, sağlık bilgisi, fotoğraf, sosyal medya hesabı, IP bilgisi, konum verisi, müşteri listesi ve benzeri birçok bilgi yalnızca idari yaptırım konusu değil; aynı zamanda ceza hukuku bakımından da korunmaktadır.

Türk Ceza Kanunu’nun 136. maddesi, kişisel verilerin hukuka aykırı biçimde başkasına verilmesini, yayılmasını veya ele geçirilmesini suç olarak düzenlemektedir. Buna göre bir kişiye ait kişisel verileri hukuka aykırı olarak başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi hakkında hapis cezası gündeme gelir.

Uygulamada bu suç; eski eşin telefon numarası ve adres bilgisinin sosyal medyada paylaşılması, çalışan tarafından müşteri listesinin rakip şirkete gönderilmesi, kamu görevlisinin sistemden aldığı nüfus veya tapu bilgisini üçüncü kişilere aktarması, şirket çalışanının veri tabanındaki kayıtları dışarı sızdırması, özel mesaj ekran görüntülerinde kişisel verilerin paylaşılması veya bir kişinin dijital ortamdaki kişisel bilgilerinin rızasız şekilde ele geçirilmesi gibi farklı şekillerde ortaya çıkabilir.

Kişisel Veri Nedir?

TCK 136’nın uygulanabilmesi için öncelikle suç konusu bilginin “kişisel veri” niteliğinde olması gerekir. 6698 sayılı KVKK’ya göre kişisel veri, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgidir. Bu nedenle yalnızca T.C. kimlik numarası, ad-soyad veya adres gibi doğrudan kimliği gösteren bilgiler değil; başka bilgilerle birlikte kişiyi belirlenebilir hale getiren veriler de bu kapsamdadır.

Yargıtay uygulamasında telefon numarası, e-posta adresi, banka hesap bilgileri, sağlık verileri, eğitim ve meslek bilgileri, biyometrik veriler, IP kayıtları, konum bilgileri, sosyal medya hesapları ve müşteri listeleri de somut olayın özelliklerine göre kişisel veri olarak değerlendirilebilmektedir.

Bu nedenle bir bilginin “çok gizli” veya “özel nitelikli” olması şart değildir. Kişiyi belirli ya da belirlenebilir kılan her türlü veri, hukuka aykırı şekilde verilmesi, yayılması veya ele geçirilmesi halinde TCK 136 kapsamında suçun konusunu oluşturabilir.

Kişisel Verileri Verme veya Ele Geçirme Suçunun Unsurları

Hukuki konu ve taraflar:TCK 136’da düzenlenen suçla korunan temel değer, kişinin kendisine ait veriler üzerindeki kontrol hakkıdır. Bu nedenle ad, soyad, telefon numarası, adres, sağlık bilgisi, banka bilgisi veya dijital kayıtların izinsiz paylaşılması kişilik hakkına ve özel hayat alanına yönelik hukuka aykırı bir müdahaledir.

Bu suçun faili herkes olabilir. Eski eş, eski sevgili, çalışan, işveren, kamu görevlisi, banka veya sağlık personeli gibi farklı kişiler TCK 136 kapsamında sorumlu tutulabilir. Suçun kamu görevlisi tarafından görev yetkisi kötüye kullanılarak veya mesleğin sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenmesi halinde ceza artırılır.

Suçun mağduru ise kişisel verisi hukuka aykırı olarak verilen, yayılan veya ele geçirilen gerçek kişidir. Tüzel kişilere ait bilgiler kural olarak kişisel veri sayılmaz; ancak şirket kayıtları içinde gerçek kişilere ait müşteri, çalışan veya temsilci bilgileri varsa bu bilgiler TCK 136 kapsamında değerlendirilebilir.

Hareket ve tipiklik: TCK 136 kapsamında düzenlenen Kişisel verileri verme veya ele geçirme suçu seçimlik hareketli bir suçtur. Suçun oluşması için kişisel verinin hukuka aykırı olarak verilmesi, yayılması veya ele geçirilmesi hareketlerinden birinin gerçekleşmesi yeterlidir.

“Verme”, kişisel verinin belirli bir kişiye aktarılmasıdır. Örneğin müşteri listesinin başka bir firmaya gönderilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. “Yayma”, verinin sosyal medya, internet sitesi, mesaj grubu veya benzeri yollarla daha geniş bir çevreye ulaştırılmasıdır. “Ele geçirme” ise kişisel verinin hukuka aykırı biçimde edinilmesi, kopyalanması, indirilmesi veya failin kontrol alanına alınmasıdır.

Verinin başlangıçta hukuka uygun şekilde kaydedilmiş olması, sonradan yetkisiz kişilere aktarılması halinde sonucu değiştirmez.

Nitelikli haller: TCK 137’ye göre suçun kamu görevlisi tarafından görevin verdiği yetkinin kötüye kullanılması suretiyle veya belli bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır.

Bu nitelikli hallerin nedeni, bazı kişilerin görevleri veya meslekleri gereği başkalarının kişisel verilerine daha kolay erişebilmesidir. Nüfus memuru, tapu personeli, sağlık çalışanı, banka personeli, insan kaynakları çalışanı veya teknik sistemlere erişim yetkisi bulunan kişiler bu kapsamda örnek gösterilebilir.

TCK 136 Şikâyete Bağlı mı?

Kişisel verileri verme veya ele geçirme suçu şikâyete bağlı değildir. Cumhuriyet savcılığı suçu öğrendiğinde re’sen soruşturma yapabilir. Bu nedenle mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi, kural olarak soruşturmanın veya ceza davasının kendiliğinden sona ermesini sağlamaz.

Bununla birlikte mağdurun beyanı, zararın giderilmesi, paylaşımın kaldırılması ve failin sonraki davranışları somut dosyada cezanın bireyselleştirilmesi bakımından dikkate alınabilir.

TCK 136 Uzlaşmaya Tabi mi?

Kişisel verileri verme veya ele geçirme suçu uzlaştırma kapsamında değildir. Bu nedenle tarafların anlaşması, özür dilenmesi veya paylaşımın kaldırılması ceza soruşturmasını ya da ceza davasını otomatik olarak sona erdirmez.

Ancak failin zararı gidermesi, içeriği kaldırması ve verinin yayılmasını önlemeye çalışması yargılama sürecinde lehe değerlendirilebilecek hususlar arasında yer alabilir.

TCK 136 Cezası Nedir?

TCK 136 uyarınca kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Suçun konusunun, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 236. maddesi kapsamında kayda alınan beyan ve görüntüler olması halinde ceza bir kat artırılır. Ayrıca suçun kamu görevlisi tarafından görev yetkisi kötüye kullanılarak veya belli bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenmesi halinde TCK 137 gereğince ceza yarı oranında artırılır.

Ceza belirlenirken fiilin işleniş biçimi, verinin niteliği, mağdur sayısı, verinin yayılma alanı, failin kastı, zincirleme suç ihtimali ve somut olayın ağırlığı dikkate alınır. Özellikle büyük veri tablosunun aktarılması, özel nitelikli kişisel verilerin paylaşılması veya sosyal medya üzerinden geniş kitlelere yayılması halinde dosyanın ağırlığı artabilir.

TCK 136 ile TCK 134 ve TCK 135 Arasındaki Farklar

Uygulamada TCK 136, özellikle TCK 134 ve TCK 135 ile sıkça karıştırılmaktadır. TCK 136’da odak nokta, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak başkasına verilmesi, yayılması veya ele geçirilmesidir. Buna karşılık TCK 135, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesini cezalandırır. Yani TCK 135’te verinin kayıt altına alınması; TCK 136’da ise verinin aktarılması, yayılması veya hukuka aykırı şekilde elde edilmesi ön plandadır.

TCK 134 ise özel hayatın gizliliğini ihlal suçunu düzenler. Özellikle mahrem görüntü veya ses kayıtlarının alınması ya da ifşa edilmesi halinde TCK 134 gündeme gelebilir. Bu nedenle her ekran görüntüsü, fotoğraf, ses kaydı veya sosyal medya paylaşımı otomatik olarak TCK 136 kapsamında değerlendirilmez. Somut olayda verinin niteliği, kaydedilme şekli, paylaşım alanı ve özel hayatla bağlantısı birlikte incelenmelidir.

Güncel Yargıtay İçtihatları

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 14.10.2024, 2022/2102 E., 2024/5282 K.

• Ölçüt – İlke: TCK 136 kapsamında “kişisel veri” kavramı, yalnızca çok gizli bilgilerle sınırlı değildir. Kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin ve kişiyi diğer bireylerden ayırmaya elverişli her türlü bilgi, somut olayın özelliklerine göre kişisel veri olarak kabul edilebilir.
• Özet:Daire, kişisel veri kavramını açıklarken; T.C. kimlik numarası, ad-soyad, doğum bilgileri, adres, eğitim durumu, meslek bilgisi, banka hesap bilgileri, telefon numarası, e-posta adresi, kan grubu, medeni hal, parmak izi, DNA, sağlık bilgileri, etnik köken, siyasi ve dini görüş gibi çok sayıda verinin TCK 136 kapsamında değerlendirilebileceğini vurgulamıştır.
• Uygulama:Bu karar, özellikle uygulamada “sadece telefon numarası”, “sadece isim”, “zaten bilinen bilgi” gibi savunmaların tek başına yeterli olmadığını göstermektedir. Mahkemeler, verinin niteliğini değerlendirirken bilginin kişiyi belirlenebilir kılıp kılmadığına ve hukuka aykırı paylaşım/aktarımı somutlaştırıp somutlaştıramadığına bakmalıdır.
• Sonuç:Kişisel veri kavramının geniş yorumlanması gerektiği, TCK 136 bakımından veri kategorilerinin daraltılamayacağı yönündeki yaklaşım güçlendirilmiştir.

Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 13.02.2019, 2016/12443 E., 2019/2912 K.

• Ölçüt – İlke: TCK 136’daki “verme, yayma veya ele geçirme” fiillerinin kabulü için, kişisel verinin kaydedilmiş halde bulunması ve bu haliyle aktarılması, yayılması veya ele geçirilmesi önem taşır.
• Özet: Daire, TCK 136’nın gerekçesine dayanarak, kişisel verilerin verildiği, yayıldığı veya ele geçirildiğinin kabulü için verinin kaydedilmiş halde mevcut bulunması gerektiğini belirtmiştir.
• Uygulama: Bu karar, özellikle dijital delillerin bulunduğu dosyalarda önemlidir. Excel listeleri, veri tabanı kayıtları, ekran görüntüleri, rehber kayıtları, mesaj dökümleri, sistem çıktıları gibi kaydedilmiş veri kümeleri üzerinde yapılan aktarım ve ifşalar TCK 136 kapsamında daha net biçimde değerlendirilebilir. Buna karşılık, soyut ve ispatlanamayan veri iddialarında mahkemelerin maddi olguyu daha dikkatli ortaya koyması gerekir.
• Sonuç: TCK 136 uygulamasında, verinin somut ve kaydedilmiş şekilde varlığı ile bu veriye ilişkin hukuka aykırı aktarım/ifşa/edinim fiilinin ortaya konulması gerektiği vurgulanmıştır.

Verileri Hukuka Aykırı Olarak Verme veya Ele Geçirme Suçunda Avukat Desteği

TCK 136 çerçevesinde yürütülen dosyalar ilk bakışta basit görünse de, uygulamada ceza hukuku, KVKK, bilişim hukuku ve tazminat hukuku birlikte gündeme gelebilir. Bu nedenle dosyanın yalnızca “veri paylaşıldı mı?” sorusuyla değil, verinin niteliği, elde edilme şekli, paylaşım alanı ve hukuka uygunluk nedenleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Mağdur açısından delillerin korunması, paylaşımın kaldırılması, erişimin engellenmesi, suç duyurusu ve gerekirse tazminat süreci önem taşır. Şüpheli veya sanık açısından ise eylemin gerçekten TCK 136 kapsamında olup olmadığı, başka bir suç tipine girip girmediği, rıza veya hukuka uygunluk sebebi bulunup bulunmadığı ve delillerin usulüne uygun elde edilip edilmediği incelenmelidir.

Özellikle ekran görüntüleri, IP ve log kayıtları, sosyal medya çıktıları, mesaj kayıtları ve kurumsal erişim kayıtları gibi teknik delillerin bulunduğu dosyalarda erken aşamada hukuki destek alınması, sürecin doğru yönetilmesi açısından önemlidir. Ceza soruşturmaları ve davalarına ilişkin daha genel veya bölgesel içerikler için şu sayfalar da incelenebilir:

1. İstanbul Ceza Avukatı
2. Maltepe Ceza Avukatı
3. Kartal Ceza Avukatı

TCK 136 Kapsamında Verileri Hukuka Aykırı Olarak Verme veya Ele Geçirme Suçu – Sık Sorulan Sorular

Kişisel verilerin kaydedilmesi suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 135. maddesinde düzenlenen ve kişilere ait verilerin hukuka aykırı şekilde kayıt altına alınmasını cezalandıran bir suç tipidir. Bu suçta önemli olan nokta, kişisel verinin mutlaka üçüncü kişilerle paylaşılmış olması değildir. Bir kişiye ait verinin hukuka aykırı biçimde listeye, dosyaya, elektronik tabloya, veri tabanına, arşive veya sisteme kaydedilmesi de TCK 135 kapsamında ceza sorumluluğu doğurabilir.

Günümüzde kişisel verilerin korunması; iş hayatı, sağlık sektörü, sosyal medya, kamera kayıtları, insan kaynakları uygulamaları, müşteri veri tabanları ve dijital platformlar bakımından son derece önemli hâle gelmiştir. Özellikle kimlik bilgileri, telefon numarası, adres, sağlık verisi, sendikal bilgi, siyasi görüş, dini kanaat, konum bilgisi veya kişiyi belirlenebilir kılan başka verilerin hukuka aykırı şekilde kaydedilmesi halinde kişisel verilerin kaydedilmesi suçu gündeme gelebilir.

Kişisel Veri Nedir?

Kişisel veri, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgidir. Bu tanım oldukça geniştir. Bir verinin kişisel veri sayılması için tek başına kişinin adını içermesi zorunlu değildir. Veri, doğrudan veya dolaylı olarak bir kişiyi belirlenebilir hâle getiriyorsa kişisel veri niteliği taşıyabilir.

Kişisel veriye örnek olarak şunlar gösterilebilir:

• Ad ve soyad,
• T.C. kimlik numarası,
• Telefon numarası,
• E-posta adresi,
• Ev veya iş adresi,
• Doğum tarihi,
• Araç plakası,
• IP adresi,
• Konum bilgisi,
• Fotoğraf,
• Ses kaydı,
• Kamera görüntüsü,
• Sağlık bilgileri,
• Banka ve finans bilgileri,
• Sendikal bağlantı,
• Siyasi veya dini görüş,
• İş başvuru ve özlük bilgileri.

Ceza hukuku bakımından dikkat edilmesi gereken nokta, kişisel verinin yalnızca “gizli bilgi” ile sınırlı olmamasıdır. Herkes tarafından belli ölçüde bilinen veya görünür olan bir bilgi de kişiyi belirlenebilir kılıyorsa kişisel veri niteliği taşıyabilir. Bu nedenle “telefon numarası zaten biliniyordu” veya “fotoğraf sosyal medyada vardı” şeklindeki savunmalar her olayda otomatik olarak hukuka uygunluk sağlamaz.

TCK 135 Suçunun Unsurları Nelerdir?

Kişisel verilerin kaydedilmesi suçunun oluşabilmesi için bazı temel unsurların birlikte bulunması gerekir. Her kişisel veri işleme faaliyeti otomatik olarak suç oluşturmaz. Suçun oluşması için kayıt işleminin hukuka aykırı olması gerekir.

1. Ortada Kişisel Veri Bulunmalıdır

TCK 135’in uygulanabilmesi için kayıt altına alınan bilginin gerçek kişiye ait kişisel veri niteliğinde olması gerekir. Tüzel kişilere ait ticari bilgiler, şirket sırları veya kurumsal veriler doğrudan TCK 135 kapsamında kişisel veri sayılmaz. Ancak bir şirketin çalışanına, yöneticisine, müşterisine veya iş başvurusu yapan kişiye ait bilgiler gerçek kişiyle bağlantılı olduğu ölçüde kişisel veri sayılabilir.

2. Kişisel Veri Kaydedilmelidir

Suçun hareket unsuru, kişisel verinin kaydedilmesidir. Kaydetme fiili geniş yorumlanır. Verinin bilgisayara, telefona, harici belleğe, bulut sistemine, Excel dosyasına, fiziki klasöre veya başka bir kayıt ortamına aktarılması bu kapsamda değerlendirilebilir.

Burada önemli olan, bilginin sonradan kullanılabilecek şekilde kayıt altına alınmasıdır. Sadece öğrenme veya akılda tutma, kural olarak kaydetme fiili kapsamında değerlendirilmez. Ancak öğrenilen bilginin bir liste, dosya, tablo, arşiv veya sistemde saklanması halinde TCK 135 gündeme gelebilir.

3. Kayıt Hukuka Aykırı Olmalıdır

TCK 135 bakımından en kritik unsur hukuka aykırılıktır. Bir verinin kişisel veri olması tek başına suç için yeterli değildir. Kayıt işleminin hukuki dayanağı yoksa, rıza geçerli değilse, kanuni yetki aşılmışsa veya veri işleme amacı meşru değilse hukuka aykırılık söz konusu olabilir.

Örneğin işverenin bordro, SGK, özlük dosyası ve iş güvenliği yükümlülükleri kapsamında bazı çalışan verilerini tutması kural olarak hukuka uygun olabilir. Ancak çalışanın siyasi görüşünü, dini inancını, sendikal eğilimini veya özel hayatına ilişkin bilgileri hukuki dayanak olmadan listelemesi TCK 135 bakımından ciddi ceza sorumluluğu doğurabilir.

4. Fail Kasten Hareket Etmelidir

Kişisel verilerin kaydedilmesi suçu kasten işlenebilen bir suçtur. Failin, verinin kişisel veri niteliğinde olduğunu bilerek ve hukuka aykırı şekilde kayıt altına almayı istemesi gerekir. Taksirle işlenmesi kural olarak mümkün değildir.

Kastın tespitinde; failin görevi, veriye erişim yetkisi, kaydın amacı, kayıt sisteminin niteliği, verinin hangi ortamda tutulduğu ve kaydın olağan iş akışına uygun olup olmadığı birlikte değerlendirilir.

Kişisel Verilerin Kaydedilmesi Suçunun Cezası Nedir?

TCK 135/1’e göre, hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydeden kişi hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Kaydedilen verinin kişinin siyasi, felsefi veya dini görüşüne, ırki kökenine, ahlaki eğilimine, cinsel yaşamına, sağlık durumuna veya sendikal bağlantısına ilişkin olması halinde ceza yarı oranında artırılır.

Bunun yanında suçun, kamu görevlisi tarafından görevinin verdiği yetki kötüye kullanılarak veya belli bir meslek ya da sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenmesi halinde TCK 137 uyarınca verilecek ceza ayrıca yarı oranında artırılır. Örneğin sağlık personeli, banka çalışanı, insan kaynakları personeli, kamu görevlisi veya mesleği gereği kişisel verilere erişebilen kişilerin bu yetkiyi kötüye kullanması halinde nitelikli hal gündeme gelebilir.

Bu nedenle özellikle sağlık verileri, sendikal bilgiler, siyasi görüşler, dini kanaatler, cinsel yaşama ilişkin bilgiler veya etnik kökenle bağlantılı verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi halinde ceza miktarı ağırlaşabilir.

Şikâyet Süresi, Uzlaştırma ve Görevli Mahkeme

Kişisel verilerin kaydedilmesi suçu şikâyete tabi değildir. Bu nedenle savcılık, suç işlendiğini öğrendiğinde re’sen soruşturma başlatabilir. Mağdurun şikâyetçi olmaması veya sonradan şikâyetten vazgeçmesi, kural olarak soruşturmanın ya da kovuşturmanın kendiliğinden sona ermesi sonucunu doğurmaz. Çünkü TCK 135 kapsamındaki suç, kamu adına takip edilen suçlardandır.

TCK 135 kapsamında kişisel verilerin kaydedilmesi suçu uzlaşmaya tabi suçlar arasında değildir.

Kişisel verilerin kaydedilmesi suçu bakımından görevli mahkeme kural olarak Asliye Ceza Mahkemesi‘dir.

TCK 135 ile TCK 134 ve TCK 136 Arasındaki Farklar

Uygulamada en çok karıştırılan hususlardan biri, TCK 135’in TCK 134 ve TCK 136 ile sınırlarının doğru çizilmesidir. TCK 135, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesini cezalandırır. Burada odak nokta, verinin kayıt altına alınmasıdır. Buna karşılık TCK 136, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak bir başkasına verilmesi, yayılması veya ele geçirilmesi fiillerini düzenler. Dolayısıyla TCK 135’te verinin paylaşılması şart değildir; TCK 136’da ise paylaşım, yayma veya ele geçirme unsurunun öne çıktığı görülür. Bir veri önce hukuka aykırı şekilde kaydedilmiş, sonra da üçüncü kişilerle paylaşılmışsa, somut olayın özelliklerine göre her iki suç tipi yönünden ayrı değerlendirme gerekebilir.

TCK 134 ise kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal suçunu düzenler. Bu suç tipi özellikle özel hayata ilişkin görüntü ve seslerin kaydedilmesi veya ifşa edilmesi alanında önem taşır. İşte tam bu noktada, her görüntü kaydı veya her ekran görüntüsü otomatik olarak TCK 135 kapsamında değerlendirilmez. Özel hayata ilişkin mahrem görüntülerin kaydedildiği olaylarda çoğu zaman TCK 134 uygulanır. Aynı şekilde kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaların kayda alınması hâlinde TCK 133 de gündeme gelebilir. Bu nedenle özellikle görüntü, ses, mesaj, sosyal medya, kamera ve özel yazışma içeren olaylarda suç vasfının doğru tespiti son derece önemlidir.

Güncel Yargıtay İçtihatları Işığında Uygulama

Yargıtay uygulaması, TCK 135 bakımından iki temel noktayı açık biçimde ortaya koymaktadır: Birincisi, kişisel veri kavramı dar yorumlanmamaktadır; ikincisi ise her veri içeren olayın otomatik olarak TCK 135 sayılmadığı, somut olayın niteliğine göre TCK 134 ve TCK 136 ile ayrım yapılması gerektiğidir. Bu nedenle güncel ve yerleşen içtihat çizgisini dikkate almadan hazırlanan bir makale, okuyucuya eksik bir tablo sunar.

İlk olarak, Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 17.06.2014 tarihli, 2012/1510 E., 2014/331 K. sayılı kararı, kişisel veri kavramının kapsamı bakımından son derece önemlidir. Ceza Genel Kurulu bu kararında, TCK’daki kişisel verilerin korunmasına ilişkin düzenlemelerin yalnızca “sır niteliğindeki” verileri koruduğu yönünde dar bir anlayışı benimsememiş; gerçek kişiyle ilgili her türlü bilginin kişisel veri olarak kabul edilebileceği yönünde geniş bir yaklaşımı ortaya koymuştur. Bu karar, uygulamada sıkça rastlanan “bu bilgi gizli değildi, o hâlde kişisel veri sayılmaz” şeklindeki savunmaların her zaman yeterli olmayacağını gösterir. Ceza Genel Kurulu’nun bu yaklaşımı, KVKK m. 3’teki tanımla da uyumludur.

İkinci olarak, Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin 20.04.2016 tarihli, 2015/7717 E., 2016/6820 K. sayılı kararı, TCK 135 ile TCK 134 ayrımını göstermesi bakımından kritik önemdedir. Kararda, katılana ait cinsel yakınlaşma görüntülerinin kaydedilmesi fiilinin “kişisel verilerin kaydedilmesi” değil, “özel hayata ilişkin görüntülerin kaydedilmesi” kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu karar, görüntü ve ses içeren her olayın otomatik olarak TCK 135’e sokulamayacağını; özel hayatın mahrem alanına ilişkin görüntüler söz konusuysa TCK 134’ün öncelikle tartışılması gerektiğini ortaya koyar. Uygulamada sosyal medya görüntüleri, gizli kamera kayıtları, özel görüntülerin kaydı ve mahrem alan içerikleri bakımından bu ayrım son derece önemlidir.

Üçüncü olarak, Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin 23.03.2022 tarihli, 2019/14037 E., 2022/2232 K. sayılı kararı, özel hayatın ve kişisel veri korumasının değerlendirilmesinde hangi ölçütlerin dikkate alınacağını göstermektedir. Bu kararlarda; bir bilginin veya olayın özel hayat kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceğinin belirlenmesinde kişinin toplum içindeki konumu, kamuoyunca tanınırlığı, dışa yansıyan davranışları, rızası ve öngörüleri, sosyal ilişkileri, içinde bulunduğu fiziksel çevre ve müdahalenin derecesi gibi kriterlerin birlikte ele alınması gerektiğini vurgulamıştır.

Dördüncü olarak, TCK 135 ile TCK 136 arasındaki ayrımı somutlaştırmak bakımından Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 13.02.2019 tarihli, 2016/12443 E., 2019/2912 K. sayılı kararı önem taşır. Bu içtihatlarda, TCK 136 bakımından “verme, yayma veya ele geçirme” fiillerinin söz konusu olabilmesi için kişisel verilerin kaydedilmiş halde bulunması ve kaydedilmiş haliyle aktarılması ya da ele geçirilmesi gereğine dikkat çekilmiştir. Özellikle verinin bulunduğu yerden alınması veya başka bir nesne üzerine taşınarak tekrar kullanılabilir hâle getirilmesinin de “ele geçirme” kapsamında değerlendirilebileceği ifade edilmiştir.

Kişisel Verilerin Kaydedilmesi Suçunda Avukat Desteği

Kişisel verilerin kaydedilmesi suçu, ilk bakışta basit gibi görünse de uygulamada teknik değerlendirme gerektiren bir suç tipidir. Çünkü TCK 135 kapsamında yalnızca bir bilginin kaydedilip kaydedilmediğine bakılmaz. Öncelikle kayda konu bilginin kişisel veri niteliğinde olup olmadığı, kaydın hukuka aykırı şekilde yapılıp yapılmadığı, kayıt işleminin hangi amaçla gerçekleştirildiği ve failin bu veriye erişme ya da kaydetme yetkisinin bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu tür dosyalarda olayın hangi suç kapsamında ele alınacağı da büyük önem taşır. Bazı durumlarda TCK 135 kapsamında kişisel verilerin kaydedilmesi suçu gündeme gelirken, bazı olaylarda TCK 136’da düzenlenen verileri hukuka aykırı olarak verme, yayma veya ele geçirme suçu ya da TCK 134 kapsamında özel hayatın gizliliğini ihlal suçu tartışılabilir. Bu ayrım, hem uygulanacak ceza miktarı hem de soruşturma ve savunma stratejisi bakımından doğrudan sonuç doğurur.

Şüpheli veya sanık bakımından avukat desteği, suç isnadının doğru değerlendirilmesi açısından önemlidir. Bu aşamada kaydın hukuki dayanağı, açık rıza bulunup bulunmadığı, kanuni zorunluluk veya meşru amaç kapsamında hareket edilip edilmediği, delillerin hukuka uygun şekilde elde edilip edilmediği ve failde kast unsurunun bulunup bulunmadığı incelenmelidir. Özellikle işyerleri, sağlık kurumları, bankalar, kamu kurumları ve veri tabanı kullanılan kurumsal yapılarda; log kayıtları, sistem yetkileri, iş akışları ve kurum içi veri politikaları doğru değerlendirilmeden sağlıklı bir savunma kurulması zorlaşabilir.

Mağdur bakımından ise süreç farklı bir dikkat gerektirir. Kişisel verilerinin hukuka aykırı şekilde kaydedildiğini düşünen kişinin, öncelikle bu fiili mümkün olduğunca somut delillerle ortaya koyması gerekir. Suç duyurusunda yalnızca “verilerim kaydedildi” demek çoğu zaman yeterli olmaz. Hangi verinin, kim tarafından, hangi yöntemle, hangi amaçla ve hangi hukuka aykırılık içinde kaydedildiği açık biçimde anlatılmalıdır. Gerektiğinde ekran görüntüleri, yazışmalar, sistem kayıtları, tanık beyanları veya diğer dijital deliller usulüne uygun şekilde dosyaya sunulmalıdır.

Özellikle işveren tarafından çalışanların fişlenmesi, sağlık verilerinin yetkisiz kişilerce tutulması, müşteri bilgilerinin hukuka aykırı veri havuzlarında saklanması, sosyal medya içeriklerinin sistematik şekilde arşivlenmesi veya kamu görevi nedeniyle erişilen bilgilerin amaç dışı kaydedilmesi gibi olaylarda, dosyanın hem ceza hukuku hem de kişisel verilerin korunması hukuku yönünden birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Bu nedenle TCK 135 kapsamındaki soruşturma ve ceza davalarında erken aşamada hukuki destek alınması önemlidir. Doğru hazırlanan bir suç duyurusu, etkili bir savunma dilekçesi veya dosyaya uygun delil stratejisi, sürecin sonucunu doğrudan etkileyebilir. Kişisel veri suçlarında çoğu zaman belirleyici olan şey, yalnızca olayın nasıl gerçekleştiği değil; olayın hukuken nasıl nitelendirileceğidir.

Hakkınızda kişisel verilerin kaydedilmesi suçu nedeniyle soruşturma başlatıldıysa, kişisel verilerinizin hukuka aykırı şekilde kaydedildiğini düşünüyorsanız veya kurumunuzun veri işleme faaliyetleri nedeniyle ceza sorumluluğu riski doğduysa, sürecin gecikmeden bir avukat aracılığıyla değerlendirilmesi hak kayıplarının önüne geçilmesi bakımından faydalı olacaktır.

Ceza soruşturmaları ve davalarına ilişkin daha genel veya bölgesel içerikler için şu sayfalar da incelenebilir:

• İstanbul Ceza Avukatı
• Maltepe Ceza Avukatı
• Kartal Ceza Avukatı

Özel hayatın gizliliği, kişinin mahrem alanını ve kişiliğini özgürce geliştirebilmesini koruyan temel haklardan biridir. Bir kişinin hangi görüntüsünün, ses kaydının, mesajının veya yaşam olayının başkaları tarafından bilinmesini istemediği hukuk düzeni bakımından korunmaya değer bir alandır. Türk Ceza Kanunu’nda bu koruma, esas olarak TCK 134’te düzenlenen özel hayatın gizliliğini ihlal suçu ile güvence altına alınmıştır.

Uygulamada bu suç; gizli kamera yerleştirilmesi, rıza olmadan özel görüntü veya ses kaydı alınması, eski eş ya da sevgilinin görüntülerinin paylaşılması, sosyal medya veya mesajlaşma uygulamaları üzerinden mahrem içeriklerin yayılması gibi durumlarda gündeme gelir. Bu nedenle “gizli kamera cezası”, “izinsiz ses kaydı almak suç mu?” ve “özel görüntüleri paylaşmanın cezası nedir?” gibi sorular ceza hukuku uygulamasında sıkça karşılaşılan başlıklardır.

Ancak her kayıt alma veya paylaşım otomatik olarak özel hayatın gizliliğini ihlal suçunu oluşturmaz. Olayın gerçekleştiği yer, mağdurun rızası, kaydın içeriği, görüntü veya sesin özel hayat kapsamında olup olmadığı ve içeriğin yalnızca kaydedilip kaydedilmediği ya da üçüncü kişilerle paylaşılıp paylaşılmadığı suçun hukuki niteliğini doğrudan etkiler.

Bu nedenle özel hayatın gizliliğini ihlal suçu, yalnızca “kayıt alındı mı?” veya “paylaşım yapıldı mı?” sorularıyla değil; kayıt, rıza, ifşa, hukuka aykırılık, şikâyet süresi, uzlaştırma ve delil hukuku yönleriyle birlikte ele alınmalıdır.

Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Suçunun Unsurları

Maddi Unsur: TCK 134 bakımından maddi unsur iki temel görünümde ortaya çıkar. Birincisi, kişinin özel hayatının gizliliğinin ihlal edilmesidir. İkincisi ise kişinin özel hayatına ilişkin görüntü veya seslerin hukuka aykırı olarak ifşa edilmesidir. Kanun koyucu bu iki fiili birbirinden ayırmış; uygulamada da bunlar bağımsız suçlar olarak kabul edilmiştir. Yargıtay’a göre bir özel hayat görüntüsü veya sesinin ilgilinin bilgisi ve rızası dışında teknik bir araçla kayda alınması halinde suç, kayıt anında tamamlanır. Başka bir zarar doğmuş olması, görüntünün sonradan izlenmesi veya sesin ayrıca dinlenmiş olması aranmaz. Bu yönüyle suç, neticesi harekete bitişik suç niteliği taşır.

Manevi Unsur: Bu suç kasten işlenebilir. Failin, hareketinin başkasının özel hayat alanına hukuka aykırı biçimde müdahale ettiğini bilmesi ve istemesi gerekir. Taksirle işlenmesi kural olarak mümkün değildir. Bununla birlikte özellikle dijital içerik paylaşımında, “yanlışlıkla gönderdim”, “grupta otomatik yayıldı”, “başkası yükledi” gibi savunmaların teknik delillerle desteklenmesi gerekir. Kastın bulunup bulunmadığı, mesaj kayıtları, cihaz incelemeleri, paylaşım zamanları ve erişim logları üzerinden değerlendirilir. Fail ve Mağdur Bu suçun faili herkes olabilir. Kamu görevlisi, işveren, sağlık çalışanı, öğretmen, teknik servis elemanı, partner, eski eş, komşu veya herhangi bir üçüncü kişi fail sıfatını taşıyabilir. Mağdur da özel hayat alanı ihlal edilen gerçek kişidir. Tüzel kişiler doğrudan mağdur sıfatı taşımasa da olayın ticari ve idari sonuçları ayrıca gündeme gelebilir.

TCK 134 Cezası Ne Kadardır?

Özel hayatın gizliliğini ihlal suçunun cezası, eylemin niteliğine göre değişir.

1. Temel şekil: Kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal eden kişi 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
2. Nitelikli şekil – kayıt alma: İhlal, görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle işlenmişse, verilecek ceza bir kat artırılır.
3. İfşa suçu: Kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa eden kişi 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
4. Basın-yayın yoluyla yayım: İfşa edilen görüntü veya seslerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması halinde de aynı 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası uygulanır.

Gizli Ses veya Görüntü Kaydı Almak Suç Mudur?

Bir kişinin sesinin veya görüntüsünün rızası olmadan kayda alınması, TCK 134 kapsamında suç oluşturabilir.Cep telefonu, gizli kamera, güvenlik kamerası, ses kayıt cihazı, bilgisayar, tablet veya benzeri teknik araçlarla yapılan kayıtlar bu kapsamda değerlendirilebilir. Önemli olan, kaydedilen ses veya görüntünün kişinin özel hayat alanına ilişkin olup olmadığıdır.

Örneğin soyunma odasına kamera yerleştirilmesi, ev içinde gizli görüntü alınması, özel görüşme sırasında mahrem nitelikli görüntü kaydedilmesi veya kişinin rızası olmadan özel yaşamına dair görüntülerin arşivlenmesi suç teşkil edebilir. Eğer bu kayıtlar daha sonra internet ortamına aktarılır veya üçüncü kişilere yayılırsa, ceza hukuku boyutuna ek olarak 5651 sayılı Kanun kapsamında koruyucu tedbirlerin işletilmesi de gerekir.

Özel Görüntü veya Seslerin İfşası Suçu

TCK 134/2’ye göre ifşa, yalnızca sosyal medyada herkese açık paylaşım yapılması anlamına gelmez. İçeriğin bir kişiye gönderilmesi, bir WhatsApp grubunda paylaşılması, arkadaş çevresine gösterilmesi, e-posta ile iletilmesi veya kapalı bir dijital gruba yüklenmesi de somut olayın özelliklerine göre ifşa sayılabilir.
Uygulamada sık karşılaşılan örnekler şunlardır:

• Eski sevgiliye ait özel görüntülerin arkadaş çevresine gönderilmesi
• Mağdurun ses kaydının aile bireyleri veya işveren ile paylaşılması
• Özel fotoğraf veya videonun sosyal medyada yayımlanması
• Mahrem görüntülerin haber sitesi, forum, blog veya video platformuna yüklenmesi
• Kapalı gruplarda dahi olsa yetkisiz kişilere gösterilmesi

İfşa suçunda mağdurun görüntü veya ses üzerinden belirlenebilir olması önemlidir.

TCK 134 ile TCK 132, 133, 135 ve 136 Arasındaki Farklar

Uygulamada özel hayatın gizliliğini ihlal suçu, haberleşmenin gizliliğini ihlal, kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması veya kişisel verilerle ilgili suçlarla karıştırılabilmektedir.

TCK 132, haberleşmenin gizliliğini korur. Mesaj, e-posta, mektup, telefon görüşmesi veya çevrim içi yazışmaların gizliliğinin ihlali bu kapsamda değerlendirilebilir.

TCK 133, kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınmasını düzenler. Burada konuşmanın tarafı olup olmama, konuşmanın aleni olup olmadığı ve kayıt alma biçimi önem taşır.

TCK 134, daha geniş anlamda özel hayat alanına ilişkin görüntü ve sesleri korur. Haberleşme dışındaki mahrem alan ihlallerinde ön plana çıkar.

TCK 135 ve 136 ise kişisel verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesi, verilmesi, yayılması veya ele geçirilmesi suçlarını düzenler. Özel görüntüler ve ses kayıtları aynı zamanda kişisel veri niteliği taşıyabileceğinden, somut olayda bu suçlar da ayrıca tartışılabilir.

Bu nedenle her olayda doğru suç vasfının belirlenmesi önemlidir. Yanlış suç vasfı ile yapılan başvuru, soruşturmanın eksik veya hatalı ilerlemesine neden olabilir.

İnternet İçeriğinin Kaldırılması ve Erişimin Engellenmesi

Özel hayatın gizliliğinin internet ortamında ihlal edilmesi halinde, ceza soruşturmasının yanında içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi de gündeme gelebilir.
5651 sayılı Kanun’un 9/A maddesi uyarınca, internet ortamında yapılan yayın içeriği nedeniyle özel hayatının gizliliğinin ihlal edildiğini iddia eden kişiler, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na başvurarak içeriğe erişimin engellenmesi tedbirinin uygulanmasını isteyebilir. Başvuruda, hakkın ihlaline neden olan yayının tam adresi, hangi yönlerden ihlal oluşturduğu ve kimliği ispatlayıcı bilgiler yer almalıdır. Erişim sağlayıcılar, kendilerine bildirilen tedbir kararını derhâl ve en geç dört saat içinde yerine getirmekle yükümlüdür.

Ayrıca başvurucunun, talebini yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunması gerekir. Hâkim de kırk sekiz saat içinde karar verir; aksi halde tedbir kendiliğinden kalkar. Bu yapı, özel hayatın gizliliğine yönelik internet ihlallerinde hızlı koruma sağlamayı amaçlar.Yargıtay, internet ortamında yapılan yayınlar sebebiyle kişilik haklarının ihlal edildiği durumlarda, erişimin engellenmesi ve içeriğin kaldırılması taleplerinin 5651 sayılı Kanun çerçevesinde etkili şekilde değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir (Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2016/106 E., 2016/17876 K.; Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2019/29863 E., 2020/13554 K.; Yargıtay 7. Ceza Dairesi 2021/29298 E., 2022/1757 K.).

Şikâyet Süresi, Uzlaştırma ve Görevli Mahkeme

Şikâyet Süresi: Özel hayatın gizliliğini ihlal suçu şikâyete tabi suçlardandır. TCK 139 uyarınca bu suç hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılması, kural olarak mağdurun şikâyetine bağlıdır.

Mağdur, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyette bulunmalıdır. Bu sürenin geçirilmesi halinde şikâyet hakkı düşebilir.

Özellikle sosyal medyada sonradan fark edilen paylaşımlar, başkasının telefonunda görülen özel görüntüler veya internet ortamında daha sonra öğrenilen ifşalar bakımından, öğrenme tarihinin doğru belirlenmesi önemlidir.

Uzlaştırma: TCK 134 kapsamındaki özel hayatın gizliliğini ihlal suçu, uygulamada uzlaştırma prosedürü bakımından değerlendirilmesi gereken suç tipleri arasında yer alabilir. Ancak dosyada şantaj, tehdit, hakaret, kişisel verileri hukuka aykırı olarak yayma veya başka suçlar da varsa, uzlaştırma bakımından dosya ayrıca incelenmelidir.

Dolayısıyla soruşturma aşamasında yalnızca TCK 134’ün mü söz konusu olduğu, yoksa başka suçlarla birleşik bir görünüm mü bulunduğu dikkatle tespit edilmelidir.

Görevli Mahkeme: Özel hayatın gizliliğini ihlal suçunda görevli mahkeme kural olarak Asliye Ceza Mahkemesidir.

Güncel Yargıtay İçtihatları Işığında Uygulama

Sosyal medya paylaşımları ve ifşa suçu

Yargıtay, sosyal medya üzerinden yapılan paylaşımları TCK 134 bakımından denetlemektedir. Özellikle mağdurun rızası olmaksızın özel görüntüsünün Twitter, Instagram, Facebook veya benzeri mecralarda yayımlanması, görüntü ve seslerin ifşası suçu kapsamında değerlendirilmektedir. Bu noktada paylaşımın herkese açık veya sınırlı görünürlükte olması tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz. İçeriğin yetkisiz üçüncü kişilerin bilgisine sunulması ifşa için yeterli olabilir (Yargıtay 12. CD, 2017/7454 E., 2018/3985 K.).

Uygulamada “zaten internette vardı”, “ben sadece yeniden paylaştım”, “kısa süre açık kaldı” veya “hemen sildim” şeklindeki savunmalar her zaman sonuç doğurmaz. Çünkü suç, çoğu durumda paylaşımın yapılmasıyla tamamlanır. Özellikle mağdurun kimliğinin anlaşılabildiği içeriklerde cezai sorumluluk güçlenir (Yargıtay 12. CD, 2017/7454 E., 2018/3985 K.).

Kamuya açık alanda kayıt almak her zaman serbest değildir

Yargıtay’ın önemli yaklaşımı, kişinin kamusal alanda bulunmasının her türlü görüntüsünün sınırsız şekilde kaydedilebileceği anlamına gelmediği yönündedir. “Kalabalığın içinde dikkat çekmezlik, tanınmazlık, bilinmezlik” ilkesi, kişinin topluluk içinde de belirli ölçüde mahremiyet beklentisine sahip olduğunu ortaya koyar. Bu nedenle bir kişiyi ısrarlı biçimde takip ederek, rahatsızlığına rağmen görüntüsünü almak ve sonra yayımlamak, TCK 134 kapsamında değerlendirilebilir (Yargıtay 12. CD, 2013/17551 E., 2014/11413 K.).

Bu yaklaşım özellikle sokakta, toplu taşımada, iş çıkışında, alışveriş merkezinde veya ortak yaşam alanlarında yapılan kayıtlar için önemlidir. Burada her olay kendi koşullarına göre değerlendirilir; ancak sırf olayın açık alanda geçmesi, özel hayat korumasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz (Yargıtay 12. CD, 2019/1003 E., 2020/1418 K.).

Gizli kamera kayıtları

Gizli kamera kayıtları, özel hayatın gizliliğini ihlal suçunun en tipik görünüm biçimlerinden biridir. Otel odası, soyunma kabini, banyo, işyeri özel bölümü, konut içi veya benzeri mahrem alanlarda gizli kamera kullanılması halinde TCK 134’ün uygulanması güçlü bir ihtimaldir. Kayıtların üçüncü kişilere verilmesi veya internette paylaşılması ise suçun daha ağır sonuç doğurmasına neden olabilir (Yargıtay 12. CD, 2021/2467 E., 2021/7423 K.).

Yargıtay’ın istikrarlı yaklaşımına göre teknik araçla sabitleme, yani görüntüyü veya sesi kayda alma, kanun koyucunun ayrıca ağırlaştırdığı bir müdahaledir. Çünkü bu kayıtlar çoğaltılabilir, arşivlenebilir ve mağdur üzerinde uzun süreli bir baskı aracı haline gelebilir (Yargıtay 12. CD, 2017/10639 E., 2018/4829 K.).

Kaydetme ve ifşanın ayrı değerlendirilmesi

Yargıtay kararları, özel hayata ilişkin görüntü veya sesin kayda alınması ile bunun ifşa edilmesinin birbirinden bağımsız değerlendirilmesi gerektiğini vurgular. Buna göre kişi bir görüntüyü hukuka aykırı biçimde kaydetmiş ancak henüz paylaşmamış olabilir; bu halde ilk fiil bakımından sorumluluk gündeme gelir. Buna karşılık kayıt baştan hukuka uygun elde edilmiş olsa bile, sonradan ilgilinin rızası dışında başkalarına yayılması ayrı bir suç oluşturabilir (Yargıtay 12. CD, 2013/6000 E., 2013/25779 K.).

Bu ayrım, uygulamada eski sevgililer, iş ilişkileri veya aile içi uyuşmazlıklarda çok önemlidir. Tarafların bir dönem rızaya dayalı şekilde paylaştığı görüntülerin sonradan intikam amacıyla ifşa edilmesi, ciddi cezai sorumluluk doğurabilir (Yargıtay 12. CD, 2017/7454 E., 2018/3985 K.).

Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Suçunda Avukat Desteği

Özel hayatın gizliliğini ihlal suçu, özellikle dijital delillerin toplanması, içeriklerin tespiti, şikâyet süresinin kaçırılmaması ve doğru suç vasfının belirlenmesi bakımından dikkatle yürütülmesi gereken bir ceza hukuku sürecidir.

Mağdur açısından; suç duyurusu, delillerin korunması, ekran görüntülerinin ve URL bilgilerinin saklanması, internet içeriklerinin kaldırılması, erişimin engellenmesi ve gerektiğinde manevi tazminat talepleri birlikte değerlendirilebilir.

Şüpheli veya sanık açısından ise görüntü ya da sesin gerçekten özel hayat kapsamında olup olmadığı, rıza bulunup bulunmadığı, paylaşımın kim tarafından yapıldığı, dijital delillerin hukuka uygun şekilde elde edilip edilmediği ve eylemin TCK 134 dışında başka bir suç kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği önem taşır.

Bu nedenle özel hayatın gizliliğini ihlal suçu, yalnızca “kayıt alındı mı?” veya “paylaşım yapıldı mı?” sorularıyla değil; kayıt, rıza, ifşa, hukuka aykırılık, şikâyet süresi, uzlaştırma ve delil hukuku yönleriyle birlikte ele alınmalıdır.

Ceza soruşturmaları ve davalarına ilişkin daha genel veya bölgesel içerikler için şu sayfalar da incelenebilir:

• İstanbul Ceza Avukatı
• Maltepe Ceza Avukatı
• Kartal Ceza Avukatı

TCK 133 kapsamında Konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması suçu , kişilerin aleni olmayan konuşmalarının rıza dışında dinlenmesi, ses kaydına alınması veya bu kayıtların hukuka aykırı şekilde üçüncü kişilerle paylaşılması halinde gündeme gelir. Bu suç, Türk Ceza Kanunu’nun 133. maddesinde düzenlenmiştir.

Ancak her ses kaydı olayı doğrudan TCK 133 kapsamında değerlendirilmez. Olayın niteliğine göre haberleşmenin gizliliğini ihlal suçu, özel hayatın gizliliğini ihlal suçu veya kişisel verilerin hukuka aykırı olarak verilmesi veya ele geçirilmesi suçu da gündeme gelebilir.

Bu nedenle “ses kaydı almak suç mu?” sorusunun cevabı her olayda aynı değildir. Konuşmanın nerede yapıldığı, kaydı alan kişinin konuşmanın tarafı olup olmadığı, kaydın hangi amaçla alındığı ve sonradan başkalarına gönderilip gönderilmediği birlikte değerlendirilmelidir.

Ses Kaydı Almak Suç mu?

Ses kaydı almak bazı durumlarda suç oluşturabilir. Özellikle kişinin tarafı olmadığı, aleni olmayan bir konuşmayı gizlice dinlemesi veya kayda alması halinde TCK 133 gündeme gelir.

Bununla birlikte her ses kaydı otomatik olarak suç kabul edilmez. Değerlendirmede şu sorular önemlidir:

• Kayıt yüz yüze yapılan bir konuşmaya mı, yoksa haberleşmeye mi ilişkindir?
• Kaydı alan kişi konuşmanın tarafı mı, yoksa üçüncü kişi midir?
• Konuşma aleni olmayan nitelikte midir?
• Kayıt yalnızca delil amacıyla mı alınmıştır?
• Kayıt üçüncü kişilerle paylaşılmış mıdır?
• Olay aniden mi gelişmiştir, yoksa önceden planlı bir kayıt mı yapılmıştır?

Örneğin bir kişinin gizlice ortama kayıt cihazı yerleştirerek başkalarının konuşmasını kaydetmesi ile kendisine yönelen ani bir tehdit veya hakareti ispatlamak amacıyla sınırlı şekilde kayıt alması aynı hukuki değerlendirmeye tabi tutulmayabilir.

Aleni Olmayan Konuşma Nedir?

Aleni olmayan konuşma, herkes tarafından duyulması veya öğrenilmesi beklenmeyen; konuşmaya katılan kişilerin sözlerinin sınırlı bir çevrede kalacağı yönünde haklı beklenti taşıdığı konuşmadır.

Burada belirleyici olan tek unsur konuşmanın yapıldığı yer değildir. Konuşma evde, işyerinde, araç içinde, toplantı odasında veya açık bir alanda yapılmış olabilir. Önemli olan, konuşmanın başkaları tarafından doğal şekilde duyulmasının beklenip beklenmediğidir.

Örneğin iki kişinin tenha bir yerde yaptığı özel konuşma aleni olmayan konuşma niteliğinde olabilir. Buna karşılık kalabalık bir ortamda, herkesin rahatlıkla duyabileceği şekilde yapılan yüksek sesli konuşmalar her somut olayda ayrıca değerlendirilir.

TCK 133 Kapsamında Konuşmaların Dinlenmesi ve Kayda Alınması Suçu Hangi Fiilleri Kapsar?

TCK 133 üç temel davranışı cezalandırır:

1. Aleni olmayan konuşmayı bir aletle dinlemek veya ses alma cihazıyla kaydetmek,
2. Katıldığı aleni olmayan bir söyleşiyi diğer konuşanların rızası olmadan kaydetmek,
3. Bu şekilde elde edilen kayıtları hukuka aykırı olarak ifşa etmek.

Bu nedenle TCK 133 yalnızca “kayıt alma” suçundan ibaret değildir. Kayıt sonradan başkalarına gönderilmiş, sosyal medyada paylaşılmış veya WhatsApp gruplarında yayılmışsa daha ağır sonuçlar doğabilir.

TCK 133/1: Üçüncü Kişinin Konuşmayı Dinlemesi veya Kayda Alması

TCK 133/1’e göre, kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları, taraflardan herhangi birinin rızası olmaksızın bir aletle dinleyen veya bunları ses alma cihazı ile kaydeden kişi cezalandırılır.

Bu fıkrada genellikle konuşmanın tarafı olmayan üçüncü kişinin davranışı söz konusudur.

Örneğin:

• İşyerine gizli mikrofon yerleştirilmesi,
• Komşunun duvar arkasından teknik cihazla konuşma dinlemesi,
• Toplantı odasına gizlice kayıt cihazı bırakılması,
• Başkalarının özel konuşmasını uzaktan dinleme cihazıyla takip etmek,

TCK 133/1 kapsamında değerlendirilebilir. Bu suçun oluşması için konuşmanın aleni olmayan nitelikte olması ve tarafların rızasının bulunmaması gerekir. Failin amacı merak, menfaat sağlama veya zarar verme olabilir; ancak suçun temelinde rıza dışı dinleme veya kayda alma davranışı bulunur.

TCK 133/2: Katıldığı Söyleşiyi Gizlice Kaydetmek

TCK 133/2, kişinin katıldığı aleni olmayan bir söyleşiyi, diğer konuşanların rızası olmadan ses alma cihazı ile kayda almasını düzenler.

Bu fıkra özellikle toplantı, aile görüşmesi, iş görüşmesi veya birden fazla kişinin bulunduğu özel konuşmalar bakımından önemlidir.

Örneğin:

• Üç kişinin bulunduğu özel bir toplantıda bir kişinin gizlice ses kaydı alması,
• Aile içinde yapılan kapalı bir görüşmenin katılanlardan biri tarafından kaydedilmesi,
• İşyerindeki sınırlı katılımlı bir toplantının gizlice kayda alınması,

TCK 133/2 kapsamında tartışılabilir. Burada önemli nokta şudur: TCK 133/2 bakımından fail, söyleşiye katılan kişilerden biridir. Bu nedenle bu fıkra, konuşmaya dışarıdan müdahale eden üçüncü kişinin kaydından farklıdır.

TCK 133/3: Ses Kaydını İfşa Etmek veya Yaymak

TCK 133/3’e göre, kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaların kaydedilmesi suretiyle elde edilen verileri hukuka aykırı olarak ifşa eden kişi daha ağır yaptırımla karşılaşır.

İfşa, kaydın üçüncü kişilerin bilgisine sunulması anlamına gelir. Bunun mutlaka geniş kitlelere yapılması gerekmez. Bir ses kaydının yalnızca birkaç kişiye gönderilmesi dahi somut olayın özelliklerine göre ifşa kapsamında değerlendirilebilir.

Örneğin:

• Ses kaydının sosyal medya hesabında paylaşılması,
• WhatsApp grubuna gönderilmesi,
• E-posta ile dağıtılması,
• Basın veya internet sitesinde yayınlanması,

TCK 133/3 bakımından değerlendirilir. Bu nedenle “kaydı sadece birkaç kişiye gönderdim” savunması her zaman yeterli olmayabilir. Kayıt içeriğinin niteliği, gönderilen kişi sayısı, paylaşım amacı ve mağdur üzerindeki etkisi birlikte incelenir.

Telefon Görüşmesini Kaydetmek TCK 133 Kapsamında mı?

Telefon görüşmesini kaydetmek her olayda doğrudan TCK 133 kapsamında değerlendirilmez. Çünkü TCK 133 esas olarak yüz yüze yapılan aleni olmayan konuşma ve söyleşilere ilişkindir.

Telefon, WhatsApp araması, internet görüşmesi veya benzeri yollarla yapılan iletişimlerde ise çoğu zaman haberleşmenin gizliliğini ihlal suçu ve haberleşme özgürlüğüne ilişkin hükümler tartışılır.

Bu nedenle değerlendirme yapılırken:

• Görüşmenin tarafı kimdir?
• Kayıt hangi amaçla alınmıştır?
• Kayıt sonradan paylaşılmış mıdır?
• Görüşme özel hayat alanına ilişkin midir?
• Kayıt tehdit, hakaret, şantaj veya başka bir suçun delili olarak mı alınmıştır?

soruları birlikte ele alınmalıdır.

Ses Kaydını Paylaşmak Suç mu?

Bir ses kaydının yalnızca alınması ile bu kaydın başkalarına gönderilmesi aynı hukuki sonucu doğurmaz. Kayıt hukuka aykırı şekilde üçüncü kişilerle paylaşılırsa TCK 133/3, TCK 134 veya TCK 136 kapsamında ayrı bir suç gündeme gelebilir.

Örneğin:

• Ses kaydını sosyal medyada yayınlamak,
• WhatsApp grubuna göndermek,
• Karşı tarafı küçük düşürmek amacıyla başkalarına servis etmek,
• Kaydı tehdit veya şantaj aracı olarak kullanmak,

ceza sorumluluğu doğurabilir.

Ses Kaydı Mahkemede Delil Olur mu?

Uygulamada en çok sorulan sorulardan biri de şudur: “Gizlice aldığım ses kaydı mahkemede delil olur mu?”

Bu soruya da tek cümleyle cevap vermek doğru değildir. Çünkü gizli ses kaydının delil olarak kabul edilip edilmeyeceği, kaydın hangi koşullarda alındığına bağlıdır.

Mahkemeler genellikle şu kriterleri değerlendirir:

• Olay aniden mi gelişmiştir?
• Kişinin başka türlü delil elde etme imkânı var mıdır?
• Kayıt, yalnızca kendisine yönelen hukuka aykırı fiili ispatlamak için mi alınmıştır?
• Kayıt ölçülü müdür?
• Kayıt sonradan değiştirilmiş veya manipüle edilmiş olabilir mi?
• Kayıt üçüncü kişilerle paylaşılmış mıdır?

Özellikle tehdit, hakaret, şantaj, ısrarlı takip veya aile içi şiddet gibi ani gelişen olaylarda, kişinin başka türlü delil elde etme imkânı yoksa, ses kaydı farklı şekilde değerlendirilebilir.

Ancak bu durum, herkesin her konuşmayı serbestçe gizlice kaydedebileceği anlamına gelmez. Önceden planlı şekilde, sistematik olarak veya özel hayatı ihlal edecek biçimde alınan kayıtlar hem ceza sorumluluğu hem de hukuka aykırı delil tartışması doğurabilir.

Kendimi Korumak İçin Ses Kaydı Aldım, Yine de Suç Olur mu?

Kişinin kendisine yönelen bir haksız saldırıyı, tehdidi, hakareti veya şantajı ispatlamak amacıyla kayıt alması uygulamada ayrıca değerlendirilir.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken bazı şartlar vardır:

• Olay ani gelişmiş olmalıdır.
• Başka türlü delil elde etme imkânı bulunmamalıdır.
• Kayıt yalnızca hak arama ve delil muhafaza amacıyla alınmalıdır.
• Kayıt üçüncü kişilerle paylaşılmamalıdır.
• Kayıt kapsamı olayla sınırlı olmalıdır.

Örneğin kişi kendisine yönelen tehditleri ispatlamak için ani gelişen bir konuşmayı kayda almış ve bu kaydı yalnızca savcılığa sunmuşsa, bu durum ile kaydı sosyal medyada paylaşması aynı şekilde değerlendirilmez.

Bu nedenle böyle bir kayıt alındığında, kaydın üçüncü kişilerle paylaşılmadan doğrudan hukuki süreçte kullanılması gerekir.

TCK 133 Cezası Nedir?

TCK 133’e göre konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması suçunda cezalar eylemin niteliğine göre değişir:

• TCK 133/1: 2 yıldan 5 yıla kadar hapis
• TCK 133/2: 6 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası
• TCK 133/3: 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 4000 güne kadar adli para cezası

– İfşa edilen kayıtların basın ve yayın yoluyla yayımlanması halinde de aynı ceza söz konusu olur.Bu nedenle kaydı almak ile kaydı paylaşmak (ifşa) arasında yaptırım ve risk bakımından önemli fark vardır.

TCK 133 Şikâyete Tabi midir?

TCK 133, Türk Ceza Kanunu’nda “Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar” bölümünde yer alır. Bu bölümdeki suçların önemli bir kısmı bakımından şikâyet şartı gündeme gelir (TCK 139).

Genel kural olarak şikâyet süresi, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 aydır. Birden fazla mağdur varsa her mağdur bakımından şikâyet hakkı ayrıca değerlendirilir. Ayrıca eylem yalnızca TCK 133’ten ibaret değilse (örneğin tehdit, şantaj, hakaret, kişisel veriler, özel hayat ihlali gibi suçlarla birlikte iddia ediliyorsa) somut dosya ayrıca incelenmelidir.

TCK 133 Uzlaşma Kapsamında mı?

Uzlaştırma (CMK 253 ve devamı), dosyanın niteliğine göre değişebilen teknik bir konudur. TCK 133 dosyalarında uzlaşma ihtimali; isnat edilen fıkra, mağdur sayısı ve özellikle olayın başka suçlarla birlikte işlenip işlenmediği dikkate alınarak değerlendirilir.

Bu nedenle “TCK 133 dosyasında kesin uzlaşma olur/olmaz” şeklinde genel bir cevap vermek doğru değildir. Dosyanın içeriği ve isnat edilen suç vasfı birlikte ele alınmalıdır.

İşyerinde Gizli Ses Kaydı Almak Suç mu?

İşyerinde gizli ses kaydı alınması uygulamada sık karşılaşılan bir durumdur. Özellikle mobbing, tehdit, hakaret, işçilik alacağı uyuşmazlıkları veya disiplin süreçlerinde çalışanlar ya da işverenler ses kaydına başvurabilmektedir.

Ancak işyerinde yapılan her kayıt hukuka uygun kabul edilmez.

Örneğin bir çalışanın işyerindeki toplantı odasına gizlice kayıt cihazı bırakması, başka çalışanların özel konuşmalarını kaydetmesi veya sistematik biçimde ses kaydı alması TCK 133 kapsamında değerlendirilebilir.

Buna karşılık çalışanın kendisine yönelen ani bir tehdit veya hakareti başka türlü ispatlama imkânı bulunmadığı için sınırlı şekilde kayıt altına alması farklı değerlendirilebilir.

Bu nedenle işyerinde ses kaydı bakımından olayın amacı, kapsamı, kayıt alınan ortam, konuşmaya katılan kişiler ve kaydın sonradan nasıl kullanıldığı önemlidir.

Eşin Ses Kaydını Paylaşmak Suç mu?

Eş, eski eş, veya sevgili arasında geçen konuşmaların kaydedilmesi ve paylaşılması ciddi ceza hukuku yaptırımlarına sebebiyet verebilir.

Özellikle özel hayat alanına ilişkin konuşmaların, mahrem içeriklerin veya kişisel verilerin başkalarına gönderilmesi halinde yalnızca TCK 133 değil; özel hayatın gizliliğini ihlal, kişisel verilerin hukuka aykırı verilmesi, tehdit veya şantaj suçları da gündeme gelebilir.

Boşanma, velayet, nafaka veya ceza soruşturması gibi süreçlerde delil elde etmek amacıyla kayıt alınmış olsa dahi, bu kaydın sosyal medyada paylaşılması veya üçüncü kişilere gönderilmesi hukuki riski artırır.

Bu tür dosyalarda kayıtların nasıl elde edildiği, kimlerle paylaşıldığı ve hangi amaçla kullanıldığı ayrıntılı şekilde incelenmelidir.

TCK 133 Dosyalarında İstanbul Ceza Avukatı Desteği Neden Önemlidir?

Konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması suçu, çoğu zaman başka suçlarla birlikte değerlendirilir. Aynı olayda TCK 132, TCK 133, TCK 134, TCK 136, tehdit, hakaret veya şantaj suçları birlikte tartışılabilir.

Bu nedenle dosyanın başında doğru suç vasfının belirlenmesi önemlidir. Yanlış hukuki nitelendirme, hem müşteki hem de şüpheli açısından hak kaybına neden olabilir.

Bir ceza avukatı tarafından özellikle şu konular değerlendirilmelidir:

• Kayıt TCK 133 kapsamında mı, yoksa TCK 132 veya TCK 134 kapsamında mı?
• Kaydı alan kişi konuşmanın tarafı mı?
• Konuşma aleni olmayan nitelikte mi?
• Kayıt delil amacıyla mı alınmış?
• Kayıt üçüncü kişilerle paylaşılmış mı?
• Şikâyet süresi geçirilmiş mi?
• Uzlaşma hükümleri uygulanabilir mi?
• Kayıt hukuka aykırı delil sayılır mı?

Bu nedenle ses kaydı, gizli dinleme veya özel konuşmaların paylaşılması nedeniyle yürütülen soruşturmalarda erken aşamada hukuki destek alınması önemlidir.

TCK 133 Kapsamında Konuşmaların Dinlenmesi ve Kayda Alınması Suçu – Yargıtay Kararları

Yargıtay 12. CD, 2014/10310 E., 2014/26255 K. (Telefonla iki kişi arasındaki konuşmanın kaydı)

• Özet: Yargıtay, TCK 133 bakımından “aleni olmayan söyleşi”nin uygulamada çoğunlukla birden fazla kişinin yüz yüze yaptığı ve sınırlı çevrede kalması beklenen konuşmalar olduğunu vurgulayan tanımsal açıklamalar yapmıştır.
• Uygulama: 133/2 değerlendirmesinde “söyleşi” niteliği ve failin söyleşiye katılan kişi olup olmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.
• Sonuç: Kapalı ortamda yapılan ve aleniyet niteliği taşımayan konuşmalarda katılımcının gizli kaydı, TCK 133/2 kapsamında ciddi risk oluşturabilir.

Yargıtay 12. CD, 2019/2125 E., 2019/5887 K. (Söyleşi tanımı ve aleniyet)

• Özet: Ani gelişen olaylarda, başka türlü delil elde etme imkânı bulunmaması ve delili kaybolmadan yetkili makama sunma amacının bulunması halinde hukuka aykırılık/kast tartışmasının somut olayda önem taşıyabileceği değerlendirilmiştir.
• Uygulama: “Kendimi korumak için kaydettim” iddiası; zorunluluk, ölçülülük, alternatif delil yokluğu ve yetkili makama sunma amacıyla desteklenmelidir.
• Sonuç: Her kayıt serbest değildir; ancak zorunlu delil muhafazası koşulları varsa ceza sorumluluğu bakımından farklı değerlendirme yapılabilir.

Yargıtay 12. CD, 2013/11020 E., 2014/149 K. (Hukuka uygunluk tartışması: ani gelişen olay + delil muhafazası)

• Özet: Telefon görüşmelerinin kayda alınması gibi vakalarda, eylemin hangi suç tipine (TCK 132 mi, TCK 133 mü, başka bir suç mu) girdiği somut olay üzerinden tartışılmalıdır.
• Uygulama: “Telefon görüşmesini kaydettim, kesin şu suç oluşur” yaklaşımı yerine; iletişimin niteliği, taraflar, amaç ve paylaşım olup olmadığı birlikte ele alınmalıdır.
• Sonuç: Telefon kaydı dosyalarında yanlış maddeyle değerlendirme yapılması riski bulunduğundan, somut olay analizi ve doğru nitelendirme kritik önemdedir.

Haberleşmenin gizliliğini ihlal suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 132. maddesinde düzenlenen ve kişilerin kendi aralarındaki iletişimin gizli kalmasını koruyan önemli bir suç tipidir. Anayasa’nın 22. maddesi gereği haberleşmenin gizliliği esastır. Bu nedenle telefon görüşmeleri, WhatsApp yazışmaları, Instagram DM mesajları, SMS, e-posta ve benzeri özel iletişimlerin üçüncü kişilerce okunması, kaydedilmesi veya paylaşılması belirli koşullarda ceza sorumluluğu doğurur.

Dijital çağda bu suçun uygulama alanı oldukça genişlemiştir. Artık yalnızca mektup ya da telefon dinleme değil; ekran görüntüsü alma, başkasının mesajlarını gizlice okuma, e-posta hesabına izinsiz girme veya özel mesajları sosyal medyada paylaşma gibi davranışlar da TCK 132 kapsamında değerlendirilebilmektedir. Özellikle aile içi uyuşmazlıklarda, iş ilişkilerinde ve duygusal ilişkilerin sona ermesinden sonra özel yazışmaların ifşa edilmesi sıkça ceza soruşturmasına konu olmaktadır.
Bu nedenle “Başkasının WhatsApp mesajlarını okumak suç mu?”, “Eşin telefonuna bakmak suç olur mu?”, “Telefon görüşmesini kaydetmek suç mu?”, “Bana gelen mesajı paylaşabilir miyim?” gibi sorular her somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Bu tür bir soruşturma veya dava ile karşı karşıya kalan kişilerin süreci bir İstanbul Ceza Avukatı desteğiyle değerlendirmesi önemlidir.

Haberleşmenin Gizliliğini İhlal Suçunun Unsurları

Haberleşmenin gizliliğini ihlal suçunun üç temel görünüm biçimi vardır.

1. Haberleşmenin gizliliğini ihlal etme

TCK 132/1 uyarınca, kişiler arasındaki haberleşmenin gizliliğini ihlal eden kişi 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Burada tipik hareket; başkasına ait mesajları okumak, dinlemek, öğrenmek veya ele geçirmektir. Örneğin eşin telefonunu izinsiz karıştırmak, iş arkadaşının e-postasını açmak veya başka birinin WhatsApp yazışmalarını gizlice incelemek bu kapsamda değerlendirilebilir.
Eğer ihlal yalnızca okumakla sınırlı kalmaz, aynı zamanda içerik kaydedilirse ceza ağırlaşır. Mesajların ekran görüntüsünü almak, yazışmaları başka bir cihaza aktarmak veya ses kaydı oluşturmak bu ağırlaştırıcı neden kapsamında değerlendirilebilir.

2. Haberleşme içeriklerini hukuka aykırı ifşa etme

TCK 132/2, ele geçirilen ya da öğrenilen haberleşme içeriklerinin üçüncü kişilere açıklanmasını cezalandırır. Buradaki esas sorun, içeriğin mahrem alandan çıkarılarak öğrenme yetkisi olmayan kişilere ulaştırılmasıdır. Yazışmaları aile bireylerine göndermek, işyerinde yaymak, arkadaş grubunda paylaşmak veya sosyal medyada yayımlamak ifşa niteliği taşıyabilir.
Eğer paylaşılan mesajlarda telefon numarası, adres, sağlık bilgisi, banka bilgisi ya da hassas kişisel veriler bulunuyorsa, yalnızca TCK 132 değil, aynı zamanda kişisel verilerle ilgili suçlar gündeme gelebilir.

3. Kişinin kendisine gönderilen mesajı alenen ifşa etmesi

TCK 132/3, uygulamada en çok karıştırılan hükümlerden biridir. Bir kişi, kendisiyle yapılan haberleşmenin içeriğini “bana gönderildi, istediğim gibi paylaşırım” düşüncesiyle hareket ederek diğer tarafın rızası olmadan alenen yayımlarsa bu suç oluşabilir.

Örneğin;

• açık sosyal medya hesabından DM ekran görüntüsü paylaşmak,
• Instagram hikâyesinde özel mesaj yayınlamak,
• X, Facebook veya benzeri platformlarda özel yazışmayı yayımlamak,
• internet sitesinde veya herkese açık gruplarda özel mesaj içeriğini paylaşmak,

somut olayın özelliklerine göre TCK 132/3 kapsamında değerlendirilebilir.Burada kritik unsur aleniyettir. Yani paylaşımın belirli olmayan sayıdaki kişilerin erişimine açık hale getirilmesi gerekir. İspat amacıyla saklama, avukata gösterme veya yetkili makama sunma ile kamuya açık şekilde paylaşma aynı şey değildir.

Mesaj içeriğinde hakaret, tehdit veya sövme bulunması da mesajın serbestçe ifşa edilebileceği anlamına gelmez. Böyle bir durumda kişi, mesajı doğrudan sosyal medyada yaymak yerine hukuki yollara başvurmalıdır.

TCK 132, TCK 133, TCK 134 ve TCK 136 Arasındaki Fark

Uygulamada haberleşmenin gizliliğini ihlal suçu, konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması suçu, özel hayatın gizliliğini ihlal suçu ve kişisel verilerle ilgili suçlar sıkça birbirine karıştırılır. Oysa doğru suç vasfının belirlenmesi hem mağdur hem de şüpheli açısından oldukça önemlidir.

TCK 132 – Haberleşmenin Gizliliğini İhlal: Telefon görüşmesi, WhatsApp mesajı, SMS, e-posta veya sosyal medya mesajı gibi araçla yapılan haberleşmelerin gizliliğinin ihlal edilmesi halinde gündeme gelir.

TCK 133 – Konuşmaların Dinlenmesi ve Kayda Alınması: Yüz yüze yapılan aleni olmayan konuşmaların rıza dışında dinlenmesi, kayda alınması veya bu kayıtların ifşa edilmesi halinde gündeme gelir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Konuşmaların Dinlenmesi ve Kayda Alınması Suçu başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

TCK 134 – Özel Hayatın Gizliliğini İhlal: Kişinin mahrem yaşam alanı, özel görüntüleri, aile hayatı, özel ilişkileri, sağlık bilgileri veya kişisel yaşam alanına ilişkin ses ve görüntülerin kayda alınması ya da ifşa edilmesi halinde değerlendirilir. Ayrıntılı bilgi için Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Suçu yazımıza bakabilirsiniz.

TCK 136 – Kişisel Verileri Hukuka Aykırı Olarak Verme veya Ele Geçirme: Kişisel veri niteliğindeki bilgilerin hukuka aykırı olarak başkasına verilmesi, yayılması veya ele geçirilmesi halinde gündeme gelir. Bu suç tipi özellikle mesaj içeriklerinde kimlik bilgisi, telefon numarası, adres, banka bilgisi, sağlık bilgisi veya özel nitelikli kişisel veri bulunması halinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu ayrım, şikâyet dilekçesi hazırlanırken de savunma kurulurken de önemlidir. Yanlış suç vasfı üzerinden hareket edilmesi, dosyanın zayıflamasına veya gereksiz ceza riski doğmasına neden olabilir.

Haberleşmenin Gizliliğini İhlal Suçunun Cezası

TCK 132’de ceza, eylemin hangi fıkra kapsamında kaldığına göre değişir.

TCK 132/1: Kişiler arasındaki haberleşmenin gizliliğini ihlal eden kişi hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Gizlilik ihlali haberleşme içeriklerinin kayda alınması suretiyle gerçekleşirse, verilecek ceza bir kat artırılır.

TCK 132/2: Kişiler arasındaki haberleşme içeriklerini hukuka aykırı olarak ifşa eden kişi hakkında 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası gündeme gelir.

TCK 132/3: Kendisiyle yapılan haberleşmenin içeriğini, diğer tarafın rızası olmadan hukuka aykırı şekilde alenen ifşa eden kişi hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası uygulanabilir. İfşa edilen verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması halinde de aynı cezaya hükmolunur.

TCK 132’de doğrudan seçimlik adli para cezası öngörülmemiştir. Ancak somut olayda hükmolunan ceza miktarı, sanığın kişisel durumu ve kanuni koşullar dikkate alınarak kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesi, erteleme veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması ayrıca değerlendirilebilir.

Nitelikli Haller

Haberleşmenin gizliliğini ihlal suçunun bazı hallerde daha ağır cezalandırılması mümkündür.

TCK 137 uyarınca, suçun;

• kamu görevlisi tarafından ve görevin verdiği yetki kötüye kullanılmak suretiyle,
• belli bir meslek veya sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle,

işlenmesi halinde verilecek ceza artırılır.

Örneğin görevi gereği iletişim kayıtlarına erişim imkânı bulunan bir kişinin bu yetkiyi kötüye kullanması veya mesleki konumu sayesinde elde ettiği haberleşme içeriklerini hukuka aykırı şekilde öğrenmesi ya da paylaşması halinde TCK 137 uyarınca ceza yarı oranında artırılır.

Şikâyet Süresi ve Uzlaştırma

Haberleşmenin gizliliğini ihlal suçu, TCK 139 kapsamında şikâyete bağlı suçlar arasında yer alır. Bu nedenle mağdurun, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyet hakkını kullanması gerekir.

Haberleşmenin gizliliğini ihlal suçu şikâyete bağlı suçlardan olduğu için uzlaştırma hükümleri de gündeme gelebilir.

Dijital Deliller ve Hukuka Aykırı Delil Sorunu

WhatsApp ekran görüntüleri, Instagram DM kayıtları, e-posta çıktıları ve telefon yedekleri, ceza davalarında sık kullanılan dijital delillerdir. Ancak bu delillerin nasıl elde edildiği son derece önemlidir. Ceza muhakemesinde genel kural, hukuka aykırı elde edilen delillerin hükme esas alınamamasıdır.
Bununla birlikte Yargıtay, çok sınırlı bazı durumlarda, kişinin kendisine yönelen ani ve haksız bir saldırıyı başka türlü ispatlama imkânı yoksa delilin korunması amacıyla yapılan kayıtları hukuka aykırı görmeyebilmektedir. Burada önemli olan, davranışın gerçekten zorunlu, ölçülü ve yalnızca ispat amacıyla yapılmış olmasıdır. Delilin korunması ayrı şeydir; bunu alenileştirmek ayrı şeydir.
Ekran görüntülerinin doğruluğu, mesaj kayıtlarının bütünlüğü, metadata incelemesi ve cihaz eşleşmesi gibi teknik konular ayrı bir dijital delil analizi gerektirir.

Haberleşmenin Gizliliğini İhlal Suçu – Yargıtay Kararları

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2020/1668 E., 2022/883 K.

Ölçüt – İlke: Belirli veya belirlenebilir kişiler arasında, başkalarının bilmemesi gerektiği yönündeki haklı beklentiyle yapılan iletişim; internet, telefon, e-posta, mektup ve benzeri araçlarla gerçekleşse de “haberleşme” niteliğini korur. Bu iletişimin üçüncü kişilerce öğrenilmesi, kural olarak TCK 132 kapsamında haberleşmenin gizliliğini ihlal suçunu gündeme getirir. Buna karşılık, haberleşen taraflardan birinin görüntüsünün kaydedilmesi veya konuşmanın özel yaşam alanına taşan yönlerine müdahale edilmesi hâlinde, koşullarına göre TCK 134 kapsamında özel hayatın gizliliğinin ihlali de söz konusu olabilir.

Özet: Kararda Yargıtay, “haberleşme” kavramını dar değil geniş yorumlamış; özel hayatla doğrudan ilgili olup olmamasından bağımsız olarak, gizli kalması beklenen yazışma ve iletişim içeriklerinin hukuken korunduğunu vurgulamıştır. Ayrıca karar, TCK 132 ile TCK 134 arasındaki sınırın doğru kurulması gerektiğini açık biçimde ortaya koymaktadır.

Uygulama: Bu karar özellikle WhatsApp yazışmaları, Instagram DM, e-posta yazışmaları ve dijital mesaj kayıtları bakımından öğreticidir. Bir üçüncü kişinin başkasına ait mesajları okuması veya ele geçirmesi, öncelikle TCK 132 kapsamında değerlendirilmelidir. Ancak mesele yalnızca yazışma içeriğiyle sınırlı olmayıp özel görüntü, ses veya mahrem veriye yöneliyorsa, artık TCK 134 analizi de yapılmalıdır.

Sonuç: Karardan çıkan temel sonuç, haberleşmenin gizliliği korumasının dijital yazışmaları da kapsadığı ve somut olayın niteliğine göre TCK 132 ile TCK 134 arasında ayrım yapılmasının zorunlu olduğudur. Bu karar, makalenizde özellikle “TCK 132 ile TCK 134 arasındaki fark” başlığında kullanılmaya elverişlidir.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2013/14186 E., 2014/4493 K.

Ölçüt – İlke: Kural olarak kişiler arasındaki haberleşmenin, karşı tarafın rızası olmaksızın kaydedilmesi hukuka aykırıdır. Ancak başka türlü delil elde etme imkânının bulunmadığı, olayın ani geliştiği, kişinin kendisine veya aile birliğine yönelen haksız saldırıyı ispatlamak zorunda kaldığı ve delilin kaybolma ihtimalinin bulunduğu istisnai hâllerde, yalnızca yetkili makamlara sunmak amacıyla yapılan kayıtlar hukuka aykırı kabul edilmeyebilir.

Özet: Kararda Yargıtay, her kayıt alma eyleminin otomatik olarak suç teşkil etmeyeceğini; bazı zorunlu ve istisnai durumlarda kişinin kendisini korumak ve ileride başvuracağı mercilere delil sunmak amacıyla yaptığı kayıtların farklı değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bu yaklaşım, özellikle “hukuka aykırı delil” ile “zorunlu delil koruma davranışı” arasındaki sınırı göstermesi bakımından önemlidir.

Uygulama: Bu karar, uygulamada en çok tehdit, hakaret, şantaj, aile içi baskı, duygusal ilişki kaynaklı taciz veya ani gelişen suç isnatları bakımından gündeme gelir. Örneğin kişi, kendisine yönelen bir saldırıyı başka türlü ispatlayamayacaksa ve yalnızca savcılığa/mahkemeye sunmak amacıyla kayıt alıyorsa, bu davranışın her somut olayda ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Ancak bu istisna, kayıtların sosyal medyada paylaşılması veya çevreye yayılması için bir meşruiyet sağlamaz.

Sonuç: Karardan çıkan temel sonuç, ispat amacıyla zorunlu kayıt alma ile hukuka aykırı ifşa etmenin aynı şey olmadığıdır. Yargıtay, çok dar şartlarda delilin korunmasına hukuka uygunluk alanı tanımaktadır; fakat bu yaklaşım genel ve sınırsız bir izin olarak yorumlanamaz. Makalenizde bu karar, özellikle “Dijital deliller ve hukuka aykırı delil sorunu” bölümünde kullanılmalıdır.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2013/16371 E., 2014/8364 K.

Ölçüt – İlke: Başkalarına ait haberleşme içeriklerinin, ilgili kişilerin rızası dışında üçüncü kişilere açıklanması TCK 132/2 kapsamında değerlendirilir. Buna karşılık, kişinin kendisiyle yapılan haberleşme içeriğini diğer tarafın rızası olmaksızın alenen ifşa etmesi ise TCK 132/3 kapsamındadır. Ayrıca bu suç, özel bir saik aranmaksızın genel kastla işlenebilen bir suçtur; failin neticeyi bilmesi ve istemesi yeterlidir.

Özet: Yargıtay bu kararında, uygulamada çok sık karıştırılan iki görünüm biçimini netleştirmiştir:

1. Üçüncü kişinin başkaları arasındaki haberleşmeyi ifşa etmesi
2. Mesajın taraflarından birinin, kendisine gelen yazışmayı alenen paylaşması

Karar, bu ayrımın cezai nitelendirme bakımından son derece önemli olduğunu ortaya koymaktadır.

Uygulama: Örneğin bir kişi, başkasına ait yazışmaları ele geçirip başkalarına dağıtıyorsa bu daha çok TCK 132/2 bağlamında ele alınır. Buna karşılık kişi, “bu mesaj bana geldi” diyerek kendisine gönderilen özel yazışmayı sosyal medya hesabında, hikâyede, forumda veya açık internet ortamında yayımlıyorsa bu kez TCK 132/3 gündeme gelir. Karar ayrıca, failin “kötü niyetim yoktu” savunmasının tek başına yeterli olmayacağını; haberleşme gizliliğinin ihlal edildiğini bilerek hareket etmesinin kast için yeterli olacağını göstermektedir.

Haberleşmenin Gizliliğini İhlal Suçu – Sık Sorulan Sorular

İnfaz hesaplama, mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra başlayan ve çoğu dosyada fiilî sonucu belirleyen teknik bir alandır. Uygulamada en sık sorulan soru “kaç yıl ceza aldım?” olsa da, gerçekte belirleyici olan; bu cezanın hangi infaz rejimine tabi olduğu, koşullu salıverilme tarihinin ne zaman doğduğu, denetimli serbestlikten yararlanma şartlarının bulunup bulunmadığı, tekerrür hükümlerinin uygulanıp uygulanmadığı ve mahsup işlemlerinin sonuca nasıl etki ettiğidir. Bu nedenle doğru bir infaz hesaplama, yalnızca ceza miktarına bakılarak değil; suç tarihi, suç tipi, infaz oranı, tekerrür durumu, iyi hâl değerlendirmesi, açık kuruma ayrılma koşulları ve infaz savcılığı işlemleri birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır.

2026 yılı itibarıyla infaz hesaplama değerlendirmelerinde özellikle iki güncel değişiklik ayrıca önem taşımaktadır. Birincisi, 4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanun ile denetimli serbestlik bakımından “koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda birinin, beş günden az olmamak üzere ceza infaz kurumunda geçirilmiş olması” şartının getirilmiş olmasıdır. İkincisi ise 25 Aralık 2025 tarihli 7571 sayılı Kanun ile 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenmiş bazı suçlar bakımından açık ceza infaz kurumuna daha erken ayrılma ve denetimli serbestlikten daha erken yararlanma imkânının yeniden genişletilmiş olmasıdır. Bu değişiklikler nedeniyle 2026’da yapılacak infaz hesaplama, eski içeriklerde yer alan kalıp bilgilerle değil, güncel mevzuat üzerinden yapılmalıdır.

İnfaz Hesaplama Yapılırken Hangi Unsurlara Bakılır?

Bir cezanın fiilen ne kadar süreyle ceza infaz kurumunda çektirileceğini belirlemek için önce kesinleşmiş ilam ya da ilamların toplamı tespit edilir. Ardından suçun niteliğine göre genel infaz rejiminin mi yoksa özel infaz rejiminin mi uygulanacağı belirlenir. Sonraki aşamada koşullu salıverilme oranı hesaplanır; varsa tekerrür hükümleri, mükerrirlere özgü infaz rejimi, ikinci defa tekerrür, mahsup edilecek gözaltı ve tutukluluk süreleri, açık ceza infaz kurumuna ayrılma ihtimali ve denetimli serbestlik şartları ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle aynı süreli hapis cezası, her dosyada aynı “yatar” sonucunu doğurmaz.

Özellikle uygulamada en çok yanılgıya yol açan husus şudur: koşullu salıverilme tarihi ile bihakkın tahliye tarihi aynı değildir. Koşullu salıverilme, hükümlünün cezasının kanunda öngörülen kısmını iyi hâlli olarak kurumda geçirmesi hâlinde cezanın kalan kısmını kanuni denetim altında dışarıda infaz edebilmesine imkân tanır. Buna karşılık bihakkın tahliye tarihi, cezanın tüm sonuçlarıyla sona erdiği tarihi ifade eder. Dolayısıyla “şartlı tahliye oldum” demek, cezanın tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez; yalnızca infazın şeklinin değiştiğini gösterir.

Koşullu Salıverme (Şartla Tahliye) Oranları Nedir?

Koşullu salıverme, uygulamada sıkça “şartlı tahliye” olarak anılan ve hükümlünün cezasının kanunda öngörülen kısmını ceza infaz kurumunda iyi hâlli olarak geçirmesi hâlinde, kalan kısmını kanuni denetim altında dışarıda tamamlamasına imkân tanıyan bir infaz kurumudur. Koşullu salıverilme hesabında ilk ayrım, dosyanın genel infaz rejimine mi yoksa özel infaz rejimine mi tabi olduğudur. Genel sistem içinde süreli hapis cezalarında uygulanan oran ile bazı suçlar bakımından öngörülen özel oranlar aynı değildir. Bu nedenle “yarısı mı yatar, üçte ikisi mi yatar, dörtte üç mü uygulanır?” sorusuna soyut ve tek cümlelik cevap verilmesi çoğu zaman yanıltıcı olur. Önce suçun tipi, sonra tekerrür durumu, ardından da özel infaz rejimi ihtimali incelenmelidir.

Tekerrür bakımından konu daha da teknikleşir. 4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanun ile 5275 sayılı Kanun’un 108. maddesinde yapılan değişiklik sonrasında, ikinci defa tekerrür hâlinde artık her dosya bakımından “koşullu salıverme hiç uygulanmaz” şeklindeki eski genelleme doğru değildir. Güncel düzenlemeye göre ikinci defa tekerrür hâlinde süreli hapis cezalarında koşullu salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanır; ayrıca koşullu salıverme oranı zaten üçte ikiden daha ağır olan suçlarda, o suçun tabi olduğu özel oran korunur. Bu nedenle 2026 yılı itibarıyla ikinci defa mükerrir dosyalarda da otomatik ve ezbere hesap yapmak yerine, ilamın infaz rejimi dikkatle incelenmelidir.

Bu noktada korunması gereken temel ayrım şudur: infaz oranı, cezanın ne kadarının tamamen sona erdiğini değil; hükümlünün ceza infaz kurumundan çıkabilmesi için ulaşması gereken ilk eşiği gösterir. Denetimli serbestlik, açık kuruma ayrılma, mahsup ve özel infaz usulleri bu eşiğin sonrasında devreye giren, sonucu doğrudan etkileyen kurumlardır. Bu sebeple yalnızca “oran hesabı” üzerinden kesin tahliye tarihi vermek, birçok dosyada eksik veya hatalı sonuca yol açabilir.

Denetimli Serbestlik Süresi Kaç Yıl, Nasıl Hesaplanır?

Denetimli serbestlik, hükümlünün cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar kalan kısmını ceza infaz kurumu dışında, ancak belirli yükümlülükler ve denetim altında infaz etmesini sağlayan bir kurumdur. Teknik olarak burada ceza sona ermez; yalnızca infazın yürütülme yeri ve yöntemi değişir. Bu nedenle denetimli serbestlik, halk arasında bazen ifade edildiği gibi “cezanın silinmesi” veya “otomatik erken tahliye” anlamına gelmez.

2026 itibarıyla genel kural, hükümlünün koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalmış olmasıdır. Ancak artık bu tek başına yeterli değildir. 7550 sayılı Kanun ile 105/A maddesine eklenen cümle uyarınca, hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanabilmesi için koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, beş günden az olmamak üzere ceza infaz kurumunda geçirmiş olması gerekir. Daha da önemlisi, aynı Kanunla eklenen Geçici 11. madde gereği bu yeni “onda bir kurumda kalma” şartı, 4 Haziran 2025’ten önce işlenen suçlar bakımından uygulanmaz. Bu ayrım yazılmadan yapılan infaz hesaplamaları, 2026 bakımından eksik kalır.

Bunun yanında 25 Aralık 2025 tarihli 7571 sayılı Kanun ile 5275 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesinde değişiklik yapılmış; 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenmiş bazı suçlar bakımından açık ceza infaz kurumuna üç yıl daha erken ayrılabilme ve denetimli serbestlikten üç yıl daha erken yararlanabilme imkânı genişletilmiştir. Ancak bu imkân bütün suçlar için geçerli değildir; TBB duyurusunda da belirtildiği üzere bazı kasten öldürme türleri, deprem nedeniyle meydana gelen öldürme suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, terör suçları ve örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen bazı suçlar kapsam dışında bırakılmıştır. Bu nedenle “2026’da denetimli serbestlik 3 yıl oldu” biçimindeki genelleme hatalıdır; doğru soru, somut dosyanın bu geçici ve istisnalı rejime girip girmediğidir.

Uygulamada sağlıklı yöntem şudur: önce kesinleşmiş ceza belirlenir, sonra uygulanacak infaz oranı tespit edilir, ardından koşullu salıverilme tarihi hesaplanır, varsa mahsup düşülür ve en son hükümlünün denetimli serbestliğe hangi rejim üzerinden girebileceği incelenir. Özellikle kısa süreli hapislerde, birden fazla ilamın bulunduğu dosyalarda, tekerrürlü dosyalarda ve geçici maddeler kapsamına girebilecek hükümler söz konusu olduğunda standart internet hesapları çoğu zaman yanıltıcı sonuç verir.

Kapalı Cezaevinden Açığa Geçiş Şartları Nelerdir?

Kapalı ceza infaz kurumundan açık ceza infaz kurumuna geçiş, yalnızca fizikî bir kurum değişikliği değildir. Çoğu dosyada bu aşama, denetimli serbestliğe yaklaşmanın en önemli basamaklarından biridir. Bu nedenle uygulamada asıl belirleyici tarihlerden biri doğrudan tahliye günü değil, açık ceza infaz kurumuna ayrılma tarihidir. Açık kuruma ayrılma bakımından suç tipi, cezanın toplamı, disiplin durumu, açık kuruma ayrılmaya engel hâllerin bulunup bulunmadığı ile idare ve gözlem kurulu değerlendirmesi önem taşır. 5275 sayılı Kanun’un güncel metninde de hükümlülerin kapalıdan açığa ayrılmalarına 89. madde uyarınca yapılan değerlendirme sonucunda karar verileceği belirtilmektedir.

İyi hâl kavramı burada merkezi önemdedir. İyi hâl, sadece disiplin cezası almamış olmak anlamına gelmez. Mevzuattaki güncel düzenlemelere göre hükümlü; kurum kurallarına uyum, haklarını iyi niyetle kullanma, yükümlülüklerini yerine getirme, iyileştirme programlarına katılım, toplumla bütünleşmeye hazır olma ve yeniden suç işleme riskinin düşük olup olmadığı gibi ölçütler bakımından değerlendirilir. Bu değerlendirme, idare ve gözlem kurulu tarafından en geç altı ayda bir yapılır.

Cezam Kesinleşti, Ne Yapmalıyım? Teslim Olma Süreci, Çağrı Kağıdı ve Yakalama Emri

Mahkûmiyet hükmü kesinleştikten sonra süreç infaz savcılığı aşamasına geçer. Cumhuriyet Başsavcılığı, kesinleşen ilam üzerinden infaz işlemlerini yürütür. Bu aşamada hükümlü hakkında çağrı kâğıdı çıkarılması veya doğrudan yakalama emri düzenlenmesi gündeme gelebilir. 5275 sayılı Kanun’un 19. maddesine göre, hükümlüye gönderilen çağrı kâğıdının tebliği üzerine on gün içinde infaz için başvurulmaması, kaçılması veya kaçılacağı yönünde şüphe doğması hâlinde Cumhuriyet savcısı yakalama emri çıkarır. Aynı maddede, kasten işlenen suçlarda üç yıldan, taksirli suçlarda ise beş yıldan fazla hapis cezalarının infazı için doğrudan yakalama emri çıkarılacağı da düzenlenmiştir. Ayrıca adlî para cezasından çevrilen hapsin infazında öncelikle çağrı kâğıdı gönderilir.

Burada en önemli pratik konulardan biri adres ve tebligat meselesidir. Uygulamada birçok kişi çağrı kâğıdını fiilen görmediğini düşünse de, usulüne uygun tebligat yapılmışsa hukuki sonuç doğar. Bu nedenle cezası kesinleşen kişinin ilk yapması gerekenlerden biri, kayıtlı adresinin ve tebligat bilgilerinin güncel olup olmadığını kontrol etmektir. Aksi hâlde kişi çağrı süresini kaçırabilir ve yakalama emriyle karşılaşabilir.

Sonuç

2026 yılı itibarıyla infaz hesaplamaları bakımından doğru değerlendirme, yalnızca ceza miktarına bakılarak yapılamaz. Suç tarihi, suç tipi, genel veya özel infaz rejimi, koşullu salıverme oranı, tekerrür hükümleri, mahsup işlemleri, açık kuruma ayrılma şartları, denetimli serbestlik rejimi ve infaz savcılığı süreci birlikte ele alınmalıdır. Özellikle 4 Haziran 2025 tarihli değişiklikle getirilen “onda bir kurumda kalma” şartı ile 25 Aralık 2025 tarihli geçici düzenlemeler, 2026 yılında infaz hesaplama, eski yıllara göre daha teknik hâle getirmiştir. Bu nedenle genel bilgilendirme metinleri yol gösterici olsa da, kesin sonuç ancak somut dosyadaki ilam, müddetname, içtima kararı ve mahsup kayıtları birlikte incelenerek verilebilir.

Ayrıntılı dosya değerlendirmesi bakımından Av. Ebubekir Kozan tarafından yapılacak inceleme, genel internet hesaplarına göre çok daha sağlıklı sonuç verecektir; özellikle bir İstanbul ceza avukatı desteğiyle yürütülen dosya bazlı analiz, hak kaybı riskini ciddi ölçüde azaltır.

Meşru müdafaa, bir kişinin kendisine veya bir başkasına yönelen haksız saldırıyı o anda bertaraf etmek için yaptığı zorunlu savunmadır. Bu saldırı yalnızca yaşam hakkına veya vücut bütünlüğüne yönelik olmak zorunda değildir. Kanun, “kendisine veya başkasına ait bir hakka” yönelik saldırıdan söz ettiği için, somut olayın özelliklerine göre başka haklar bakımından da meşru savunma gündeme gelebilir.

Burada dikkat edilmesi gereken temel husus şudur: Meşru müdafaa, saldırıyı durdurma hakkı verir; saldırgana ceza verme veya intikam alma hakkı vermez. Yani amaç saldırıyı sona erdirmek olmalıdır. Saldırı artık bitmişse ve buna rağmen şiddet devam ediyorsa, bu aşamadan sonra meşru savunma değil, başka bir suç isnadı gündeme gelebilir.

Meşru Müdafaa Sınırı Nedir? 

Günlük hayatta sıkça kullanılan “nefsi müdafaa” ifadesinin ceza hukukundaki teknik karşılığı meşru savunma ya da yaygın kullanım ile meşru müdafaadır. Türk Ceza Kanunu’na göre bir kişi, kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelmiş haksız bir saldırıyı, saldırıyla orantılı ve o anda gerekli olan ölçüde defederse, bu fiil nedeniyle cezalandırılmaz.

Bu nedenle meşru müdafaa, sanıldığı gibi “önce suç işleyip sonra mazeret ileri sürmek” değildir. Aksine, şartları oluştuğunda kişinin kullandığı savunma hukuken korunur. Ancak burada en önemli nokta, savunmanın zorunlu, güncel bir saldırıya karşı ve orantılı olmasıdır.

Meşru müdafaanın şartları nelerdir?

Bir olayda meşru müdafaa hükümlerinin uygulanabilmesi için belirli şartların birlikte bulunması gerekir. Uygulamada en çok önem taşıyan şartlar şunlardır:

1. Haksız bir saldırı bulunmalıdır

Savunmadan söz edebilmek için ortada hukuka aykırı bir saldırı olmalıdır. Sadece soyut korku, genel bir endişe veya geçmişte yaşanan bir husumet tek başına yeterli değildir.

2. Saldırı bir hakka yönelmiş olmalıdır

Saldırı, kişinin kendisine ait bir hakka yönelmiş olabileceği gibi bir başkasına ait bir hakka da yönelmiş olabilir. Bu nedenle bazı durumlarda üçüncü kişiyi korumak amacıyla yapılan müdahale de meşru savunma kapsamında değerlendirilebilir.

3. Saldırı gerçekleşiyor, gerçekleşmesi muhakkak veya tekrarı kaçınılmaz olmalıdır

Kanunun aradığı en önemli unsurlardan biri saldırının güncel olmasıdır. Saldırı o anda gerçekleşiyor olabilir, biraz sonra gerçekleşmesi kesin olabilir ya da tekrar edeceği muhakkak olabilir. Buna karşılık sona ermiş bir saldırıya sonradan verilen tepki, çoğu durumda meşru müdafaa sayılmaz.

4. Savunma zorunlu olmalıdır

Yapılan hareket saldırıyı bertaraf etmek için gerekli olmalıdır. Savunma, keyfi değil zorunlu olmalıdır. Daha hafif bir müdahale ile saldırı önlenebilecekse, kullanılan gücün gereksiz şekilde ağırlaşması hukuki risk yaratabilir.

5. Savunma saldırıyla orantılı olmalıdır

Meşru müdafaa bakımından en çok tartışılan konu orantıdır. Kanun sabit bir ölçü koymaz; her olay kendi şartları içinde değerlendirilir. Bu nedenle aynı tür bir olayda bile sonuç, olayın gelişimine, saldırının ağırlığına, tarafların konumuna, kullanılan araçlara ve olay anındaki baskıya göre değişebilir.

Meşru müdafaa sınırı nedir?

Uygulamada en çok sorulan sorulardan biri şudur: Meşru müdafaa sınırı nerede başlar ve nerede biter?

Bu sorunun tek cümlelik, matematiksel bir cevabı yoktur. Hukuken sınır; yapılan savunmanın yalnızca saldırıyı durdurmaya mı yöneldiği, yoksa saldırıyı aşan bağımsız bir karşı fiile mi dönüştüğü üzerinden değerlendirilir.

Başka bir ifadeyle şu sorular önem taşır:

• Saldırı gerçekten devam ediyor muydu?
• Savunma o anda gerekli miydi?
• Kullanılan güç saldırıyı durdurmaya yetecek ölçüde miydi?
• Savunma, saldırı sona erdikten sonra da devam etti mi?

İşte “kendini savunurken suçlu duruma düşmemek” bakımından belirleyici olan nokta budur. Savunma ile misilleme arasındaki çizgi çoğu zaman dosyanın en kritik kısmını oluşturur.

Hangi hâllerde meşru müdafaa kabul edilmeyebilir?

Her kavga, her korku hali veya her karşılık verme biçimi meşru savunma olarak kabul edilmez. Özellikle aşağıdaki hallerde meşru müdafaa iddiası zayıflayabilir:

• saldırı sona erdikten sonra şiddetin devam etmesi,
• tehlike ortadan kalkmasına rağmen karşı tarafa zarar verilmesi,
• saldırıyı önlemek için açıkça gerekmeyen aşırı güç kullanılması,
• savunmanın öfke veya intikam saikiyle sürdürülmesi,
• somut, güncel ve haksız bir saldırının ispat edilememesi.

Bu gibi durumlarda dosyanın niteliğine göre kasten yaralama veya kasten öldürme suçu gündeme gelebilir. Bu nedenle olayın yalnızca anlatımı değil; kamera kayıtları, tanık beyanları, adli raporlar, mesajlar ve olay yeri bulguları büyük önem taşır.

Meşru müdafaa ile haksız tahrik arasındaki fark nedir?

İstanbul’da ceza avukatı arayan kişilerin en çok karıştırdığı kavramlardan biri de meşru müdafaa ile haksız tahrik ayrımıdır. Bu iki kurum birbirine benzese de hukuki sonuçları farklıdır. Meşru müdafaa halinde kişi hukuken korunan savunma hakkını kullanır. Haksız tahrikte ise ortada hukuka uygun hale gelen bir fiil değil, haksız bir eylemin etkisiyle öfke veya şiddetli elem altında işlenen bir suç bulunur.

Başka bir ifadeyle, saldırı devam ederken ve saldırıyı durdurmak amacıyla yapılan zorunlu müdahale meşru savunma kapsamında değerlendirilebilir. Buna karşılık saldırı sona erdikten sonra duyulan öfke nedeniyle verilen tepki çoğu durumda haksız tahrik tartışmasını doğurur. Ceza dosyalarında da savunma stratejisinin yanlış kurulması halinde, meşru müdafaa olarak ileri sürülen bir olayın aslında haksız tahrik veya doğrudan kasten yaralama kapsamında değerlendirildiği görülebilir.

Bu nedenle olayın zamanlaması, fiilin hangi anda gerçekleştiği ve saldırının ne ölçüde devam ettiği büyük önem taşır. Hukuki nitelendirme, çoğu zaman bu ince ayrım üzerinde belirlenir.

Meşru savunmada sınır aşılırsa ne olur?

Türk Ceza Kanunu, meşru savunmada sınırın aşılması ihtimalini ayrıca düzenlemiştir. Burada iki farklı hukuki durum ortaya çıkabilir.

İlk durumda, sınır kast olmaksızın aşılmış olabilir. Eğer ortaya çıkan fiil taksirle de cezalandırılabilen bir suç ise, cezada indirim söz konusu olabilir.

İkinci ve daha önemli durumda ise, sınır mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaş nedeniyle aşılmış olabilir. Kanun bu halde faile ceza verilmeyeceğini açıkça belirtmektedir. Yargılama sonucunda da bu durum, beraatten farklı olarak ceza verilmesine yer olmadığı kararıyla sonuçlanabilir.

Bu ayrım çok önemlidir. Çünkü tam meşru savunmada fiil hukuka uygundur; buna karşılık sınırın aşılması halinde fiilin hukuki değerlendirmesi farklılaşır.

İstanbul’da ceza soruşturmasında avukat desteği neden önemlidir?

Meşru müdafaa dosyaları dışarıdan bakıldığında basit gibi görünse de uygulamada teknik yönü ağır basan dosyalardır. Olayın meşru savunma mı, sınırın aşılması mı, haksız tahrik mi, yoksa doğrudan cezai sorumluluk mu doğurduğu çoğu zaman dosyadaki ayrıntılara göre belirlenir. Bu nedenle İstanbul’da meşru müdafaa iddiası içeren bir dosyada, ifade aşamasından itibaren olayın hukuki niteliğinin doğru kurulması çok önemlidir. Bu tür soruşturmalarda bir İstanbul ceza avukatı desteği, dosyanın başından itibaren savunmanın doğru zeminde kurulmasına katkı sağlayabilir.

Özellikle ilk ifade, delillerin toplanma hızı, kamera kayıtlarının tespiti, tanıkların belirlenmesi ve yaralanma bulgularının yorumlanması soruşturmanın yönünü doğrudan etkileyebilir. Savunmanın “saldırıyı bertaraf etmeye yönelik zorunlu müdahale” olarak mı, yoksa “ölçüsüz karşılık” olarak mı değerlendirileceği çoğu zaman bu aşamada şekillenir.
Bu nedenle İstanbul’da meşru savunma, nefsi müdafaa veya kendini savunma nedeniyle açılan soruşturmalarda, dosyanın ilk andan itibaren dikkatle ele alınması önemlidir. Hukuki nitelendirmede yapılacak bir hata, olayın tamamen farklı bir suç isnadıyla değerlendirilmesine yol açabilir.

Sonuç

Meşru müdafaa, kişinin kendisini veya başkasını korumasına imkân tanıyan önemli bir hukuki güvencedir. Ancak bu hak sınırsız değildir. Hukuken korunan alan; haksız saldırının varlığı, saldırının güncel olması, savunmanın zorunlu olması ve orantılılık şartlarıyla çizilir.

Gerçek meşru savunma halinde kişi cezalandırılmaz. Sınır, mazur görülebilecek heyecan, korku veya telaş nedeniyle aşılmışsa yine ceza verilmemesi gündeme gelebilir. Buna karşılık savunma görüntüsü altında misillemeye dönüşen eylemler ceza sorumluluğu doğurabilir.

Bu nedenle meşru müdafaa değerlendirmesinde en önemli soru şudur: Yapılan fiil gerçekten saldırıyı durdurmak için mi gerekliydi, yoksa savunma sınırı aşılıp bağımsız bir karşı saldırıya mı dönüştü? Hukuki sonucun belirlenmesinde esas çizgi budur. Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme yapılması gerektiğinden, bu tür dosyalarda Av. Ebubekir Kozan tarafından sağlanacak hukuki destek önem taşıyabilir.