İnsan Ticareti Suçu ve Cezası (TCK 80)

İnsan Ticareti Suçu Nedir?

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 80. maddesinde düzenlenen İnsan ticareti suçu; kişileri zorla çalıştırmak, hizmet ettirmek, fuhuş yaptırmak, esarete tâbi kılmak veya vücut organlarının verilmesini sağlamak amacıyla belirli yöntemlere ve hareketlere başvurulmasıyla oluşur.

İnsan ticaretinden söz edebilmek için kişinin mutlaka başka bir ülkeye götürülmesi gerekmez. Bu suç Türkiye içinde de işlenebilir; mağdurun yabancı olması şart değildir. Kadın, erkek veya çocuk herkes bu suçun mağduru olabilir.

Yetişkin mağdurlar bakımından suçun yapısı üç unsur üzerinden incelenmelidir: failin sömürü amacı, mağdurun iradesini etkileyen araç fiiller ve TCK m.80’de sayılan seçimlik hareketlerden biri. Çocuk mağdurlarda ise araç fiillerin kullanılması şart değildir.

Konu	Temel düzenleme
Kanun maddesi	TCK m.80
Sömürü amaçları	Zorla çalıştırma, hizmet ettirme, fuhuş, esaret veya organ verilmesini sağlama
Temel ceza	8 yıldan 12 yıla kadar hapis
Adli para cezası	10.000 güne kadar
Mağdurun yabancı olması	Gerekmez
Sınır geçişi	Gerekmez
Çocuk mağdurlar	Araç fiillerin kullanılması aranmaz
Görevli mahkeme	Ağır Ceza Mahkemesi
Şikâyet	Şikâyete bağlı değildir
Uzlaştırma	Uzlaştırma kapsamında değildir
Dava zamanaşımı	Kural olarak 15 yıl
Tutuklama	CMK m.100’deki katalog suçlar arasındadır
Müdafi	Alt sınır nedeniyle zorunlu müdafilik uygulanır

İnsan Ticareti Suçunun Unsurları

1) Seçimlik hareketler

Suç, aşağıdaki fiillerden herhangi biriyle oluşabilir: temin etme, sevk etme, nakletme, barındırma, teslim alma. Zincirin tek halkası dahi gerçekleşse tipiklik sağlanabilir; failin tüm süreci yönetmesi şart değildir.

2) Sömürü amacı (manevi unsur)

Belirleyici nokta sömürü kastıdır. Dosyada kazanç akışı çoğunlukla vardır; ancak kazanç olmasa bile sömürü amacı somut verilerle ortaya konuyorsa suç oluşur. Menfaat akışı, rol paylaşımı ve eylem sürekliliği bu kastın ispatında temel göstergelerdir.

3) Araç fiiller (yetişkin mağdurlar)

Yetişkin mağdurlarda, failin tehdit, cebir veya şiddet, baskı, hile, nüfuzun kötüye kullanılması, çaresizlikten yararlanma gibi yöntemlerle mağduru etkilemesi aranır. Bu araç fiillerden biri bulunuyorsa mağdurun görünürdeki rızası hukuken değer taşımaz.

4) Çocuk mağdurlar

Çocuk mağdurlar söz konusuysa, araç fiiller aranmaz. Temin–sevk–barındırma gibi seçimlik hareketlerden herhangi birinin sömürü amacıyla gerçekleşmesi tipiklik için yeterlidir. Bu nedenle çocuk mağdurlu dosyalarda delil eşiği daha farklı değerlendirilir.

5) Mağdurun rızası

Yetişkin mağdurlarda araç fiiller varsa rıza  dikkate alınmaz. Uygulamada rızaya ilişkin savunmalar, araç fiiller ve sömürü amacının varlığı karşısında sonuç doğurmaz.

6) Korunan hukuki değer

İnsan onuru, özgürlük ve vücut bütünlüğü; çalışma hürriyeti ve genel güvenlik aynı anda korunur.

İnsan Ticareti Suçunun Cezası

Temel ceza: Sekiz yıldan on iki yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıdır.

Hapis ve adli para cezası birbirinin alternatifi değildir. Suçun sabit görülmesi hâlinde mahkeme hapis cezasının yanında ayrıca adli para cezasına da hükmeder.

TCK m.80’de daha az veya daha fazla cezayı gerektiren özel bir nitelikli hâl düzenlenmemiştir. Suçun örgüt faaliyeti kapsamında işlenmesi, otomatik olarak TCK m.80 cezasının artırılması anlamına gelmez; koşulları varsa örgüt suçları ve iştirak hükümleri ayrıca değerlendirilir.

Temel cezanın alt sınırı nedeniyle hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi, ertelenmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulamada mümkün değildir.

İnsan Ticareti Suçu ile Fuhuş Suçu Arasındaki Fark

Her fuhuş dosyası insan ticareti suçu oluşturmaz. İnsan ticaretinde TCK m.80’deki araç fiillerden biri, seçimlik hareketlerden biri ve fuhuş yaptırma amacı birlikte bulunmalıdır.

Fuhuş suçu ise TCK m.227 kapsamında bir kişiyi fuhşa teşvik etmek, bunun yolunu kolaylaştırmak, aracılık etmek veya yer temin etmek gibi hareketleri kapsar. İnsan ticareti ile fuhuş suçunun unsurları aynı olayda ayrı ayrı gerçekleşebilir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu da insan ticareti ve fuhuş suçlarının birbirinden bağımsız suçlar olduğunu; her iki suçun koşulları gerçekleştiğinde ayrı değerlendirme yapılması gerektiğini kabul etmektedir.

İnsan ticareti kapsamında uygulanan cebir veya kaçırma, bazı durumlarda suçun unsuru içerisinde değerlendirilebilir. Buna karşılık sınırı aşan yaralama, cinsel saldırı veya başka bağımsız fiiller ayrıca cezai sorumluluk doğurabilir.

Vücut organlarının verilmesini sağlama amacıyla işlenen insan ticareti ile organın alınması veya ticaretinin yapılması da aynı kavram değildir. Bu ayrım hakkında Organ veya Doku Ticareti Suçu yazımız incelenebilir.

İnsan Ticareti ile Göçmen Kaçakçılığı Arasındaki Fark

İnsan ticareti ve göçmen kaçakçılığı günlük dilde birbirine karıştırılsa da amaç, rıza ve eylemin devamlılığı bakımından farklı suçlardır.

İnsan ticareti suçunun mağduru sömürülen kişidir. Göçmen kaçakçılığında ise taşınan veya ülkede kalmasına imkân sağlanan kişi teknik anlamda suçun mağduru değil, konusu olarak değerlendirilir.

İki suç arasındaki ayrım hakkında ayrıntılı bilgiye Göçmen Kaçakçılığı Suçu ve Cezası yazımızdan ulaşabilirsiniz.

İnsan Ticareti Suçunda Görevli Mahkeme, Şikâyet ve Zamanaşımı

İnsan ticareti suçunda görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesidir. Yetkili mahkeme kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir; farklı şehirler veya ülkelerle bağlantılı olaylarda yetki ayrıca değerlendirilir.

İnsan ticareti suçu:

• Şikâyete bağlı değildir,
• Cumhuriyet savcılığı tarafından resen soruşturulur,
• Şikâyetten vazgeçmeyle sona ermez,
• Uzlaştırma ve ön ödeme kapsamında değildir,

Olağan dava zamanaşımı kural olarak 15 yıldır. Zamanaşımını kesen işlemler, mağdurun çocuk olması, suç tarihi ve uygulanacak kanun nedeniyle kesin süre hesabı dosya üzerinden yapılmalıdır.

İnsan Ticareti Suçu Avukatı Ne Yapar?

İnsan ticareti dosyaları hem şüpheli veya sanık savunması hem de mağdur haklarının korunması bakımından erken hukuki değerlendirme gerektirir.

Şüpheli veya sanık yönünden;

• İsnat edilen araç ve seçimlik hareketlerin belirlenmesi,
• Sömürü amacını gösterdiği ileri sürülen delillerin incelenmesi,
• Kişinin organizasyon içindeki rolünün ayrıştırılması,
• Mağdur beyanları ile diğer deliller arasındaki uyumun değerlendirilmesi,
• Arama, el koyma ve iletişimin denetlenmesinin hukuka uygunluğunun incelenmesi,
• Tutuklama veya adli kontrol kararlarına itiraz edilmesi,
• İnsan ticareti ile fuhuş, göçmen kaçakçılığı ve diğer suçların ayrımının yapılması

gündeme gelebilir.

Mağdur yönünden ise güvenli başvuru, delillerin korunması, ifade süreci, koruma ve destek mekanizmalarına erişim, davaya katılma ve zararların talep edilmesi konuları önem taşır.

Ceza soruşturması ve kovuşturmasının genel aşamaları hakkında Ceza Davaları sayfamız incelenebilir. İstanbul’da yürütülen ceza dosyaları hakkında genel bilgi için İstanbul Ceza Avukatı sayfasına ulaşabilirsiniz.

İnsan Ticareti Suçu Yargıtay Kararları

1) Araç fiiller ve çaresizlik somut delille ispatlanmalıdır. 

Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 12.02.2019, E.2017/1300, K.2019/2858
Ölçüt: Yetişkin mağdurlar yönünden tehdit/cebir, baskı, hile, nüfuzun kötüye kullanılması veya çaresizlikten yararlanma gibi araç fiiller somut ve inandırıcı delillerle desteklenmelidir; salt fuhuş yaptırıldığı iddiası tek başına tipiklik sağlamaz.
Özet: Müştekiler, sanıkların yanından ayrılma imkânları bulunduğunu; serbestçe hareket ettiklerini, telefon kullanabildiklerini ve kolluğa başvurmadıklarını anlatmıştır. Bu çerçevede çaresizlik veya araç fiillere dair kesin delil bulunamamıştır.
Uygulama: Mağdurların özgür hareket edebildiği, kolluğa başvurma imkânı varken başvurmadığı dosyalarda, araç fiillerin varlığı somut delille gösterilmelidir.
Sonuç: Beraat yerine mahkûmiyet kurulması bozma nedenidir.

2) Kandırma veya çaresizlik yoksa suç oluşmaz.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 15.04.2010, E.2010/1440, K.2010/5953
Ölçüt: “Kandırma” ve “çaresizlikten yararlanma” unsurları somut olgularla kanıtlanmalıdır; mağdurun önceki seyahatleri, aile ilişkileri ve serbestçe ayrılıp yaşamına devam etmesi rıza ve özgürlük göstergesi olarak değerlendirilir.
Özet: Mağdurun T’ye çok sayıda giriş-çıkış yaptığı, kardeşi olmasına rağmen sanıkla yaşadığı, anlaşmazlık sonrası evi terk edip otele yerleştiği anlaşılmıştır. Bu durumda kandırma/çaresizlik unsuru kanıtlanmamıştır.
Uygulama: Serbestçe ayrılma ve bağımsız hareket etme olguları, araç fiillerin yokluğuna delalet edebilir.
Sonuç: Beraat gerekirken mahkûmiyet kurulması isabetsizdir.

3) Temel hapis alt sınırında ise adlî para cezası da tutarlı olmalıdır.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 15.06.2009, E.2008/19262, K.2009/9026
Ölçüt: Gerekçede “alt sınırdan uzaklaşmaya gerek yok” denilmesine rağmen adli para cezasının alt sınırdan uzaklaşılarak belirlenmesi hükümde çelişki doğurur.
Özet: Hapis alt sınırdan tayin edildiği halde temel adlî para cezası alt sınırdan uzaklaştırılmıştır.
Uygulama: Cezanın belirlenmesinde tutarlılık şarttır; hapis-para cezası ekseninde gerekçe uyumu aranır.
Sonuç: Bozma/düzeltme gerektirir.

İnsan Ticareti Suçu – Sık Sorulan Sorular (SSS)

İnsan ticareti suçu nedir?

Bir kişinin sömürü amacıyla temin edilmesi, sevk/taşıma, barındırma veya teslim alınması gibi hareketlerle işlenen ağır bir suçtur. Yetişkinlerde genellikle zor, tehdit, hile gibi araç fiiller aranır; çocuklarda aranmaz.

Mağdurun rızası suçu ortadan kaldırır mı?

Hayır. Araç fiiller varsa rıza hukuken geçersizdir; çocuk mağdurlarda rıza hiçbir şekilde dikkate alınmaz.

İnsan ticareti suçunun cezası nedir?

Temel yaptırım sekiz yıldan on iki yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlî para cezasıdır. Dosyaya göre müsadere ve tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirleri de gündeme gelebilir.

Göçmen kaçakçılığından farkı nedir?

Göçmen kaçakçılığında amaç çoğunlukla kazanç ve çoğu vakada sınır aşımı vardır; insan ticaretinde belirleyici unsur sömürü amacıdır ve suç ülke içinde de işlenebilir.

Şikâyet gerekir mi; uzlaştırma olur mu?

Suç re’sen soruşturulur; şikâyete bağlı değildir. Uzlaştırma ve ön ödeme kapsamında değildir.

İnsan Ticareti Suçu Avukatıyla neden erken çalışılmalı?

İfade öncesi dosya incelemesi ve hukuka aykırı delil itirazlarının süresinde yapılması kritik önemdedir. Erken müdafilik, delil yönetimi ve hakların korunması açısından belirleyicidir.

 

Hazırlayan: Av. Ebubekir Kozan