Aile Hukuku Nedir? Aile Hukuku Davaları ve Kapsamı

Aile hukuku; nişanlanma, evlenme, boşanma, eşler arasındaki mal rejimi, velayet, nafaka, soybağı, evlat edinme ve vesayet gibi aile ilişkilerinden doğan hukuki konuları düzenleyen özel hukuk alanıdır.

Aile ilişkilerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar yalnızca boşanma davalarıyla sınırlı değildir. Çocuğun velayeti, kişisel ilişki kurulması, nafaka talepleri, mal paylaşımı, soybağının kurulması veya reddedilmesi ve aile içi şiddete karşı koruyucu tedbirler de aile hukuku kapsamında değerlendirilir.

Aile hukukunun temel düzenlemeleri 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu içerisinde yer almaktadır. Aile mahkemelerinin kuruluşu ve görevleri 4787 sayılı Kanun’da; aile içi şiddete karşı koruyucu ve önleyici tedbirler ise 6284 sayılı Kanun’da düzenlenmiştir. Türk Medeni Kanunu’nun aile hukuku düzenlemeleri nişanlanmadan vesayete kadar geniş bir alanı kapsamaktadır.

Aile Hukuku Hangi Konuları Kapsar?

Aile hukuku, aile bireyleri arasındaki kişisel ve mali ilişkileri düzenler. Bu alanda en sık karşılaşılan hukuki konular şunlardır:

• Nişanlanma ve nişanın sona ermesi,
• Evlenme şartları ve evliliğin iptali,
• Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma,
• Velayet ve çocukla kişisel ilişki kurulması,
• Tedbir, iştirak, yoksulluk ve yardım nafakası,
• Eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi,
• Soybağının kurulması, tanıma ve babalık davaları,
• Evlat edinme,
• Vesayet ve kayyımlık,
• Aile içi şiddete karşı koruyucu ve önleyici tedbirler.

Her uyuşmazlıkta uygulanacak kurallar ve başvuru yolu farklı olabilir. Bu nedenle dava türü belirlenirken tarafların hukuki statüsü, talebin niteliği, mevcut belgeler ve kanuni süreler birlikte değerlendirilmelidir.

Boşanma Avukatı Nedir ? Hangi Davalara Bakar ?

Boşanma avukatı evli çiftlerin evliliklerini çeşitli sebeplerle sona erdirmek için başvurulan hukuki süreci vekaleten yürütmek için taraflara hukuki destekte bulunur. Boşanma davaları uygulamada anlaşmalı ve çekişmeli olarak ikiye ayrılmaktadır. Çekişmeli boşanma davaları ise anlaşmalı boşanma davalarından farklı olarak daha karmaşık ve uzun sürebilir. Taraflar birçok konuda anlaşamazlar ve mahkemeye başvurarak çekişmeli bir boşanma süreci yaşarlar. Bu tür boşanma davaları genellikle aşağıdaki sebeplere dayanabilir:

• Şiddetli geçimsizlik
• Zina
• Eşlerin birbirlerine kötü davranması veya hayatlarına kast etmeleri
• Suç işleme ve alışkanlık haline getirme
• Evin terk edilmesi
• Akıl hastalığı

Çekişmeli boşanma davaları, mahkeme sürecinde tarafların iddialarını kanıtlamaları gerektiği için daha detaylı ve zaman alıcı olabilir. Boşanma avukatları, müvekkillerinin haklarını korumak için bu süreçlerde uzmanlık ve deneyimlerini kullanarak çözüm odaklı çalışırlar.

Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?

Boşanma sonrasında eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi, boşanma davasından ayrı bir hesaplama ve inceleme gerektirir.

Edinilmiş mallara katılma rejiminde evlilik içinde edinilen her mal doğrudan ikiye bölünmez. Öncelikle eşlere ait edinilmiş mallar ve kişisel mallar belirlenir. Borçlar, denkleştirme, değer artış payı ve diğer hesap kalemleri incelendikten sonra artık değer üzerinden katılma alacağı hesaplanabilir.

Evlilikten önce sahip olunan mallar kural olarak kişisel mal niteliğindedir. Bununla birlikte bir malın paylaşım hesabına dâhil edilip edilmeyeceği yalnızca edinildiği tarihe bakılarak belirlenmez. Malın edinilme kaynağı, bedelinin nasıl karşılandığı, kişisel malın yerine geçip geçmediği ve eşler arasında mal rejimi sözleşmesi bulunup bulunmadığı da incelenir.

Ziynet eşyaları, tazminatlar, sosyal güvenlik ödemeleri ve üçüncü kişilerden yapılan kazandırmalar gibi değerler kendi hukuki özelliklerine göre değerlendirilmelidir. Bu kalemlerin tamamının otomatik olarak paylaşım dışında kaldığı veya paylaşım hesabına dâhil olduğu söylenemez.

Evlilik tarihi, malın edinildiği dönem ve eşlerin seçtiği mal rejimi, yapılacak hesaplamayı doğrudan etkileyebilir. Özellikle 1 Ocak 2002 öncesi ve sonrası dönemler ile tarafların mal rejimi sözleşmesi bulunup bulunmadığı ayrı ayrı incelenmelidir.

Velayet Kararı Nasıl Verilir?

Velayet, çocuğun bakım, eğitim, sağlık, korunma ve temsil edilmesine ilişkin hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Boşanma veya ayrılık hâlinde velayetin hangi ebeveyne bırakılacağına mahkeme karar verir.

Velayet kararı anne veya babanın cinsiyetine göre değil, çocuğun üstün yararı esas alınarak verilir. Mahkeme değerlendirmesinde çocuğun yaşı, fiziksel ve duygusal ihtiyaçları, eğitim durumu, yaşam koşulları, ebeveynlerle ilişkisi ve bakım imkânları gibi unsurları dikkate alabilir.

Kanunda velayetin otomatik olarak anneye veya babaya verileceğine ilişkin genel bir üstünlük kuralı bulunmaz. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir.

Mahkeme gerekli gördüğünde sosyal inceleme raporu hazırlanmasına karar verebilir. Çocuğun yaşı ve gelişim düzeyi elverişliyse görüşü de çocuğu baskı altında bırakmayacak uygun bir yöntemle değerlendirilebilir.

Velayet kendisine verilmeyen ebeveynle çocuk arasında kişisel ilişki kurulmasına karar verilir. Kişisel ilişkinin şekli ve süresi belirlenirken de çocuğun üstün yararı gözetilir.

Nafaka Türleri Nelerdir?

Aile hukukunda nafaka, tek bir ödeme türünden oluşmaz. Talebin dayanağına ve uygulanacağı döneme göre farklı nafaka türleri bulunmaktadır.

Tedbir Nafakası

Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası devam ederken eşlerin ve çocukların geçimini korumaya yönelik geçici bir önlemdir.

Tedbir nafakası yalnızca kadınlara özgü değildir. Nafaka talebinde bulunan eşin cinsiyetinden ziyade tarafların ekonomik ve sosyal durumları, gelirleri, ihtiyaçları ve evlilik birliği içindeki yaşam koşulları değerlendirilir.

İştirak Nafakası

İştirak nafakası, velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücü oranında katılmasını sağlar.

Nafaka miktarı belirlenirken çocuğun eğitim, sağlık, barınma ve diğer ihtiyaçları ile anne ve babanın ekonomik koşulları birlikte değerlendirilir. Velayeti kendisinde olmayan ebeveynin çocuğun bütün giderlerini tek başına karşılaması gerektiği şeklinde genel bir kural bulunmaz.

Yoksulluk Nafakası

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan taraf, kanuni şartların oluşması hâlinde diğer taraftan yoksulluk nafakası talep edebilir.

Yoksulluk nafakası kadın veya erkek eş tarafından talep edilebilir. Talepte bulunan tarafın boşanmaya yol açan olaylarda diğer taraftan daha ağır kusurlu olmaması gerekir. Nafaka miktarı belirlenirken tarafların gelirleri, yaşam koşulları, ihtiyaçları ve ödeme gücü dikkate alınır.

Yardım Nafakası

Yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek belirli aile bireyleri, kanunda belirtilen şartlar çerçevesinde altsoy, üstsoy veya kardeşlerinden yardım nafakası talep edebilir.

Yardım nafakası boşanmanın sonucu değildir; aile bireyleri arasındaki dayanışma yükümlülüğünden kaynaklanan ayrı bir nafaka türüdür.

Soybağı Davaları

Soybağı; çocuk ile anne ve baba arasındaki hukuki bağı ifade eder. Anne ile çocuk arasındaki soybağı doğumla kurulur. Baba ile çocuk arasındaki soybağı ise evlilik, tanıma, babalık hükmü veya evlat edinme yoluyla kurulabilir.

Aile mahkemelerinde soybağının reddi, babalık, tanımanın iptali ve soybağına ilişkin diğer uyuşmazlıklar görülebilir.

Soybağının belirlenmesi yalnızca nüfus kaydını etkilemez. Velayet, nafaka, kişisel ilişki ve mirasçılık bakımından da önemli hukuki sonuçlar doğurabilir.

Soybağından kaynaklanan mirasçılık, mirasın paylaşılması ve mirasçılık belgesine ilişkin süreçler hakkında Miras Davaları sayfamızdan bilgi alınabilir.

Aile Hukuku Davalarında Arabuluculuk Var mı?

Boşanma, evliliğin iptali, velayet, soybağı ve kişisel ilişki kurulması gibi tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği aile hukuku uyuşmazlıkları arabuluculuk yoluyla sona erdirilemez.

Bununla birlikte aile ilişkisinden kaynaklanan ve tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği bazı mali talepler bakımından, uyuşmazlığın niteliğine göre ihtiyari arabuluculuk değerlendirilebilir.

Aile içi şiddet iddiası veya taraflar arasında ciddi bir güç dengesizliği bulunan durumlarda ise arabuluculuk sürecinin uygunluğu ayrıca ve dikkatle incelenmelidir.

Aile Hukuku Davalarında Avukat Zorunlu mu?

Aile hukuku davalarının avukat aracılığıyla takip edilmesi zorunlu değildir. Taraflar davalarını kendileri açabilir ve takip edebilir.

Bununla birlikte boşanma sebebinin doğru belirlenmesi, görevli ve yetkili mahkemenin tespiti, delillerin süresinde sunulması, nafaka ve tazminat taleplerinin hazırlanması, velayet değerlendirmesi ve mal rejiminin tasfiyesi teknik hukuki inceleme gerektirebilir.

Boşanma, velayet, nafaka ve mal paylaşımına ilişkin süreçlerin somut dosya üzerinden değerlendirilmesi için bir İstanbul boşanma avukatı aracılığıyla hukuki destek alınabilir.

Hazırlayan: Av. Ebubekir Kozan