Denetimli Serbestlik Nedir? Şartları, Süresi ve İhlal Sonuçları 

Denetimli serbestlik, kesinleşmiş hapis cezasının belirli bir bölümünün ceza infaz kurumu dışında; denetim, gözetim ve kişiye özel yükümlülükler altında infaz edilmesini sağlayan bir infaz kurumudur. Bu kurum bir af veya ceza indirimi değildir. Mahkumiyet hükmü ve verilen ceza varlığını sürdürür; yalnızca cezanın infaz edildiği ortam ve yöntem değişir.

Bu infaz usulünde hükümlü cezaevinden ayrılmış olsa da cezasını çekmeye devam eder. Cezanın koşullu salıverilme tarihine kadar kalan bölümü, ilgili müdürlüğün belirlediği yükümlülükler altında toplum içinde infaz edilir. Hükümlü hakkında kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışma, belirli programlara katılma, belirli yerlere gitmeme veya konutta ya da belirli bir bölgede denetim altında bulunma gibi yükümlülükler uygulanabilir.

Uygulamanın temel amaçları şunlardır:

• Hükümlünün dış dünyaya uyumunu kolaylaştırmak,
• Aile ve sosyal bağlarının korunmasını sağlamak,
• Yeniden suç işleme riskini azaltmak,
• Eğitim ve iyileştirme programlarıyla topluma uyumunu desteklemek,
• Toplum güvenliğini korumak.

Bu yazıda esas olarak 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 105/A maddesi kapsamında, kesinleşmiş hapis cezasının koşullu salıverme tarihine kadar cezaevi dışında infaz edilmesinin şartları, süresi, başvuru süreci ve ihlal sonuçları ele alınmaktadır.

Denetimli Serbestlik Şartları Nelerdir?

Bu infaz usulünden yararlanılabilmesi için kanunda aranan şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Aranan şart	Açıklaması
Açık cezaevi veya çocuk eğitimevi statüsü	Hükümlünün kural olarak açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunması gerekir.
İyi halli olmak	Cezaevi idaresi tarafından hükümlünün kurum kurallarına uyumu ve yeniden suç işleme riski değerlendirilir.
Koşullu salıverilmeye kalan süre	Genel olarak koşullu salıverilme tarihine bir yıl veya daha az süre kalmalıdır.
Hükümlünün talebi	Denetimli serbestlik kendiliğinden uygulanmaz; hükümlünün talepte bulunması gerekir.
Cezaevi değerlendirme raporu	Ceza infaz kurumu idaresi hükümlü hakkında değerlendirme raporu hazırlar.
İnfaz hakimi kararı	Denetimli serbestliğe ayrılma konusunda infaz hakimi karar verir.
Asgari kurumda kalma şartı	4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlarda onda bir ve en az beş gün şartı aranır.

Denetimli Serbestlik İle Diğer Hukuki Kurumların Farkı

Denetimli serbestlik; af, koşullu salıverme, cezanın ertelenmesi ve adli kontrol gibi farklı hukuki kurumlarla sıklıkla karıştırılmaktadır.

Hukuki kurum	Uygulandığı aşama	Denetimli serbestlikten farkı
Denetimli serbestlik	Kesinleşmiş hapis cezasının infazı sırasında	Ceza, koşullu salıverme tarihine kadar toplum içinde ve belirlenen yükümlülükler altında infaz edilir.
Genel veya özel af	Kanuni düzenlemeyle	Af hâlinde ceza veya mahkûmiyetin sonuçları tamamen ya da kısmen ortadan kalkabilir. Denetimli serbestlikte mahkûmiyet ve ceza varlığını sürdürür.
Ceza indirimi	Yargılama veya kanuni düzenleme sonucunda	Ceza indiriminde hükmedilen cezanın miktarı azalır. Denetimli serbestlikte cezanın miktarı değil, infaz şekli değişir.
Koşullu salıverme	Kanunda öngörülen infaz süresi tamamlandıktan sonra	Hükümlü, cezasının kalan bölümünü koşullu salıverme hükümleri altında cezaevi dışında geçirir. Denetimli serbestlik ise koşullu salıverme tarihinden önceki döneme ilişkindir.
Ceza ertelemesi	Mahkûmiyet hükmü kurulurken	Kısa süreli hapis cezasının cezaevinde infazı belirli şartlarla ertelenir.
Adli kontrol	Soruşturma veya kovuşturma sırasında	Tutuklama yerine uygulanabilen bir koruma tedbiridir; kesinleşmiş cezanın infazı değildir.
TCK 191 denetimli serbestliği	Uyuşturucu kullanma suçu soruşturmasında	Tedavi, takip ve yeniden uyuşturucu kullanımının önlenmesine yönelik farklı bir hukuki süreçtir.

NOT

Denetimli serbestliğin günlük dilde “erken tahliye” olarak adlandırılması yanıltıcı olabilir. Hükümlünün cezaevinden ayrılması, cezanın sona erdiği anlamına gelmez. Ceza, koşullu salıverme tarihine kadar denetimli serbestlik müdürlüğünün belirlediği yükümlülükler altında infaz edilmeye devam eder.

Denetimli Serbestlik İle İlgili Suç Tarihine Göre İnfaz Düzenlemeleri

Denetimli serbestlik uygulamasında suç tarihi, hangi infaz düzenlemesinin uygulanacağını belirleyen temel unsurlardan biridir. Bunun yanında ilgili kanun değişikliğinin yürürlüğe girdiği tarih de dikkate alınmalıdır.

Tarih	Hukuki önemi	Dosyaya muhtemel etkisi
30 Mart 2020	Geçici Madde 6 bakımından suç tarihi sınırı	30 Mart 2020 tarihine kadar işlenen ve kanunda sayılan istisnalar dışında kalan bazı suçlar bakımından üç yıllık denetimli serbestlik gündeme gelebilir.
31 Temmuz 2023	Geçici Madde 10/6 bakımından suç tarihi sınırı	31 Temmuz 2023 veya öncesinde işlenen suçlardan hükümlü olan kişiler, diğer şartları taşımaları halinde açık cezaevine ve denetimli serbestliğe daha erken ayrılabilir.
4 Haziran 2025	7550 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarih	4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlarda, koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirilmesi gereken sürenin en az onda biri ve her durumda en az beş gün cezaevinde kalma şartı uygulanır.
25 Aralık 2025	7571 sayılı Kanun’un Resmi Gazete’de yayımlandığı tarih	31 Temmuz 2023 veya öncesinde işlenen suçlara ilişkin Geçici Madde 10/6 düzenlemesinin kapsamı değiştirilmiştir.

Denetimli Serbestlik Süresi Kaç Yıldır?

Denetimli serbestlik süresi her hükümlü için aynı değildir.

Hükümlünün durumu	Uygulanabilecek temel süre
Genel uygulama	Koşullu salıverilmeden önce bir yıl
Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlü	Koşullu salıverilmeden önce iki yıl
Ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlü	Koşullu salıverilmeden önce üç yıl
30 Mart 2020 ve öncesinde işlenen bazı suçlar	Geçici Madde 6 kapsamında üç yıl
31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen bazı suçlar	Geçici Madde 10/6 kapsamında ilgili süreden üç yıl erken yararlanma

5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesi; sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler bakımından iki yıllık, ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlüler bakımından üç yıllık özel süre öngörmektedir. Sağlık durumunun kanunda aranan nitelikteki raporlarla belgelendirilmesi gerekir.

NOT

Tablodaki süreler, hükümlünün otomatik olarak tahliye edileceği anlamına gelmez. Suç türü, koşullu salıverme oranı, açık cezaevine ayrılma şartları, iyi hal ve istisnai düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir. Kesin tarihin belirlenebilmesi için koşullu salıverme oranı, mahsup süreleri ve mükerrirlik durumu dikkate alınarak infaz hesaplama ve müddetname incelemesi yapılmalıdır.

30 Mart 2020 Tarihine Kadar İşlenen Suçlar

5275 sayılı Kanun’un Geçici 6. maddesi kapsamında, 30 Mart 2020 tarihine kadar işlenen bazı suçlar bakımından denetimli serbestlik süresi üç yıl olarak uygulanabilir.

Ancak bu düzenleme bütün suçları kapsamaz. Kanunda kasten öldürme, belirli yaralama suçları, işkence ve eziyet, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, özel hayatın gizliliğine karşı bazı suçlar, terör suçları ve devlet güvenliğine ilişkin çeşitli suçlar yönünden istisnalar bulunmaktadır.

Bu nedenle yalnızca suç tarihinin 30 Mart 2020’den önce olmasına dayanılarak üç yıllık süreden yararlanılacağı sonucuna varılamaz. Mahkûmiyet maddesi, suçun nitelikli hâli ve diğer infaz koşulları ayrıca incelenmelidir.

31 Temmuz 2023 ve Öncesinde İşlenen Suçlara İlişkin Düzenleme

7571 sayılı Kanun ile değiştirilen 5275 sayılı Kanun’un Geçici 10/6. maddesi, belirli istisna suçlar dışında 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlar bakımından açık cezaevine ve denetimli serbestliğe daha erken ayrılma imkanı tanımaktadır.

Kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerden;

• Toplam cezası on yıldan az olanların en az bir ay,
• Toplam cezası on yıl veya daha fazla olanların en az üç ay

kapalı cezaevinde kalması ve açık cezaevine ayrılmasına üç yıl veya daha az süre bulunması gerekir. Bu hükümlüler ile halen açık cezaevinde bulunan hükümlüler, talepleri ve açık cezaevinde en az üç ay kalmaları halinde denetimli serbestlik uygulamasından üç yıl erken yararlanabilir.

Hangi Suçlarda Denetimli Serbestlik Uygulanabilir?

Denetimli serbestlik yalnızca belirli suçlar için öngörülmüş bir kurum değildir. Hükümlü; açık cezaevine ayrılma, iyi hal, koşullu salıverilmeye kalan süre ve diğer kanuni şartları taşıyorsa 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesinden yararlanabilir. Ancak suçun türü; koşullu salıverme oranını, açık cezaevine ayrılma şartlarını ve geçici infaz düzenlemelerinden yararlanma imkanını etkileyebilir.

Adli Para Cezası Hapse Çevrilirse Denetimli Serbestlik Uygulanır mı?

Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle cezanın hapse çevrilmesi hâlinde hükümlü, 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesindeki denetimli serbestlik usulünden yararlanamaz. Doğrudan hapis cezasına mahkumiyet ile adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle uygulanan hapis arasında bu bakımdan fark bulunmaktadır.

Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne Kaç Gün İçinde Başvurulmalıdır?

Hükümlü, ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde müracaat etmelidir. Altıncı veya yedinci günde müracaat edilmesi ve mazeret bildirilmesi halinde hükümlünün beyanı ve sunduğu belgeler infaz hakimine gönderilir. Mazeretin kabul edilip edilmeyeceğine infaz hakimi karar verir. Beş günlük sürenin bitiminden sonra iki gün daha geçmesine rağmen başvuru yapılmaması halinde TCK 292 ve 293 hükümlerinin uygulanması gündeme gelebilir.

Denetimli Serbestlikte Uygulanan Yükümlülükler Nelerdir?

Hükümlünün tabi tutulacağı yükümlülükler, risk ve ihtiyaç değerlendirmesine göre denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından belirlenir.

Yükümlülük	Uygulamadaki anlamı
Kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışma	Hükümlünün kamu kurumları veya kamu yararı sağlayan işlerde belirlenen sürelerle çalıştırılmasıdır.
Konutta veya bölgede denetim	Hükümlünün belirli zamanlarda konutta bulunması veya belirli bir bölgenin dışına çıkmamasıdır.
Belirli yerlere gitmeme	Mağdurun bulunduğu, suçla bağlantılı veya riskli görülen yerlere gitme yasağıdır.
Eğitim ve iyileştirme programlarına katılma	Bireysel görüşme, grup çalışması, seminer veya rehabilitasyon programlarına katılmadır.
Müdürlükte görüşme veya imza	Belirlenen günlerde müdürlüğe başvurma ve takip işlemlerine katılmadır.
Tedavi ve rehabilitasyon	Özellikle TCK 191 kapsamındaki mahkumiyetlerde uygulanabilen ek yükümlülüktür.
Adres ve iletişim bilgilerini bildirme	Adres veya iletişim değişikliklerinin zamanında müdürlüğe bildirilmesidir.

Denetimli Serbestlikte İmza İhlali Olursa Ne Olur?

İmza verme, görüşmeye katılma veya belirlenen programa devam etme yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, denetim planının ihlali olarak değerlendirilebilir. Ancak tek bir imza ihlali, denetimli serbestliğin kendiliğinden sona ermesi ve hükümlünün doğrudan cezaevine gönderilmesi anlamına gelmez. İhlalin mazeretsiz ve kasıtlı olup olmadığı araştırılmalı; ihlal tespit edilirse hükümlü yazılı olarak uyarılmalıdır.

Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca, yükümlülüğün bir yıl içerisinde mazeretsiz ve kasıtlı olarak üç defa ihlal edilmesi, yükümlülüğe uymamada ısrar sayılır. İkinci uyarının ardından üçüncü ihlalin tespit edilmesi hâlinde dosyanın kapatılmasına ve ilgili yargı merciine gönderilmesine ilişkin süreç başlatılır.

Denetimli Serbestlik Bozulursa Ne Olur?

Hükümlünün belirlenen yükümlülüklere, denetim planına ve görevlilerin uyarılarına uymamakta ısrar etmesi halinde denetimli serbestlik müdürlüğü dosyayı infaz hakimliğine gönderebilir. İnfaz hakimi, hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar kalan cezasının açık ceza infaz kurumunda infaz edilmesine karar verebilir. Her ihlal otomatik olarak iade sonucunu doğurmaz. İhlalin niteliği, tekrarı, hükümlünün mazereti, uyarıların usulüne uygun olup olmadığı ve savunması birlikte değerlendirilmelidir.

Denetimli Serbestlik Sırasında Yeni Suç İşlenirse Ne Olur?

Denetimli serbestlik başladıktan sonra işlendiği iddia edilen ve alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç nedeniyle kamu davası açılması halinde, denetimli serbestlik müdürlüğü hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesini talep edebilir.

İnfaz hakimi hükümlünün cezaevine gönderilmesine karar verebilir. Kanundaki ifade nedeniyle yalnızca yeni bir dava açılması otomatik olarak cezaevine dönüş sonucu doğurmaz; infaz hakiminin karar vermesi gerekir.

Yeni davada;

• Beraat,
• Ceza verilmesine yer olmadığı,
• Davanın reddi,
• Davanın düşmesi

kararlarından biri verilirse hükümlünün cezasının yeniden denetimli serbestlik altında infazına devam edilmesine karar verilebilir.

Denetimli Serbestlik İçin Avukat Gerekir mi?

Denetimli serbestlik başvurusunun avukat aracılığıyla yapılması zorunlu değildir. Ancak infaz hesabı, geçici düzenlemeler, ihlal kayıtları ve ceza infaz kurumuna iade gibi konular teknik hukuki inceleme gerektirebilir.

Özellikle;

• müddetname ve infaz hesabının kontrolü,
• denetimli serbestlik tarihinin belirlenmesi,
• ihlal ve mazeretlere ilişkin savunma hazırlanması,
• infaz hakimliğine başvurulması,
• iade kararlarına karşı başvuru yollarının değerlendirilmesi

konularında hukuki destek alınması, olası hak kayıplarının önlenmesine yardımcı olabilir. Suç tarihi, koşullu salıverme oranı, geçici infaz hükümleri ve daha önce infaz edilen süreler her dosyada farklılık gösterebilir. Bu nedenle İstanbul’da yürütülen ceza ve infaz hukuku işlemleri bakımından bir İstanbul ceza avukatı tarafından dosyanın somut özellikleri üzerinden değerlendirilmesi mümkündür.

Denetimli Serbestlik Hakkında Sık Sorulan Sorular

Denetimli serbestlik kaç yıldır?

Genel denetimli serbestlik süresi bir yıldır. Sıfır-altı yaş grubunda
çocuğu bulunan kadın hükümlüler için iki yıl, ağır hastalık, engellilik
veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlüler için üç
yıl uygulanabilir. Geçici infaz düzenlemeleri daha farklı sonuçlar
doğurabilir.

İki yıl hapis cezası alan kişi cezaevine girer mi?

Yalnızca ceza miktarına bakılarak cevap verilemez. Suç tarihi, suç türü,
koşullu salıverme oranı, mahsup, açık cezaevi şartı ve geçici infaz
hükümleri birlikte incelenmelidir.

Denetimli serbestlik için beş gün cezaevinde kalmak zorunlu mu?

Onda bir ve en az beş gün şartı, 4 Haziran 2025 veya sonrasında işlenen
suçlarda uygulanır. Bu tarihten önce işlenen suçlarda yeni şart
uygulanmaz.

Denetimli serbestlik başvurusu nereye yapılır?

İlk talep hükümlü tarafından ceza infaz kurumundayken yapılır.
Cezaevinden ayrıldıktan sonra ise talepte belirtilen denetimli
serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde müracaat edilmelidir.

Beş günlük süre kaçırılırsa ne olur?

Açık cezaevine iade ve TCK 292 kapsamında işlem yapılması riski
doğabilir. Altıncı veya yedinci gündeki müracaatta belgelendirilebilir
mazeret infaz hâkimi tarafından değerlendirilebilir.

Bir kez imza atılmazsa denetimli serbestlik bozulur mu?

Her durumda bozulmaz. Kural olarak bir yıl içinde mazeretsiz ve kasıtlı
üç ihlal, yükümlülüğe uymamada ısrar sayılır. Bununla birlikte ihlalin
niteliği ve daha önceki uyarılar ayrıca değerlendirilir.

Hastanede olduğum için imzaya gidemezsem ne yapmalıyım?

Mazeret derhâl vaka sorumlusuna veya müdürlüğe bildirilmeli; hastane
kaydı, rapor veya benzeri resmî belgeler sunulmalıdır. Belgelerin daha
sonra verileceği düşünülerek bildirimin geciktirilmesi risklidir.

Denetimli serbestlikte çalışılabilir mi?

Kural olarak çalışılabilir. Ancak imza, görüşme, kamuya yararlı işte
çalışma ve program yükümlülüklerine uyulmalıdır. Çalışma saatleriyle
çakışma varsa durum belgeleriyle birlikte müdürlüğe bildirilmelidir.

Denetimli serbestlikte şehir dışına veya yurt dışına çıkılabilir mi?

Sonuç, hükümlü hakkındaki yükümlülüklere ve başka bir dosyada yurt
dışına çıkış yasağı bulunup bulunmadığına bağlıdır. Seyahat nedeniyle
görüşme veya imza yükümlülüğünün aksatılmaması gerekir. Hareket etmeden
önce müdürlükle görüşülmesi hak kaybı riskini azaltır.

Yeni soruşturma açılması denetimli serbestliği bozar mı?

Her soruşturma otomatik olarak denetimli serbestliği bozmaz. Kanunda
belirtilen nitelikteki kasıtlı suçtan kamu davası açılması ve infaz
hâkiminin karar vermesi gerekir.

Denetimli serbestlik sona erince ceza tamamen biter mi?

Denetimli serbestlik koşullu salıverme tarihinde sona erer. Bundan sonra
koşullu salıverme dönemi başlar. Cezanın tamamen infaz edilmiş sayılması
hak ederek tahliye tarihinde gerçekleşir.