Hakaret Suçu (TCK 125)

Hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi ve devamında düzenlenir. Bu suçla korunan hukuki değer, kişinin onur, şeref ve saygınlığıdır. Hakaret; bir kimseye onur kırıcı nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat edilmesi (örneğin “rüşvet aldı” gibi) ya da  sövme yoluyla (örneğin “hırsız”, “şerefsiz” gibi) kişinin saygınlığına saldırılması şeklinde ortaya çıkabilir.

Hakaretin suç oluşturup oluşturmadığı değerlendirilirken, kullanılan sözlerin toplumdaki yaygın anlamı, olayın gerçekleştiği bağlam, taraflar arasındaki ilişki, sözlerin muhatabı ve ifadenin aşağılayıcı amaç veya etkisi birlikte ele alınır. Bu değerlendirmede ayrıca, ifade özgürlüğü ile kişinin şeref ve itibarının korunması arasında bir denge kurulması gerektiği, Anayasa Mahkemesi içtihadında da vurgulanmaktadır.

Eleştiri, kaba hitap, nezaket dışı kelime ve sözler, rahatsız edici ifadeler ya da beddua niteliğindeki sözler her durumda hakaret sayılmaz; ancak kullanılan ifade, somut olayın bağlamında kişiyi doğrudan aşağılamaya veya itibarsızlaştırmaya yönelip somut bir fiil veya olgu isnadı ya da sövme niteliği kazandığında TCK 125 kapsamında hakaret suçu gündeme gelebilir.

Genel çerçeve için Ceza Davaları yazımıza göz atabilirsiniz.

Hakaret Suçu Unsurları

1. Fail ve mağdur: Fail herkes olabilir. Mağdurun belirli veya belirlenebilir olması gerekir. İsim açıkça yazılmasa bile, hedefin kim olduğu tereddütsüz anlaşılıyorsa mağdur belirlenmiş sayılır.
2. Fiil: Temel olarak somut fiil veya olgu isnadı ya da sövme şeklinde ortaya çıkar.
3. İşleniş Şekilleri: Hakaret suçu, işleniş şekillerine göre huzurda hakaret, gıyapta hakaret ve iletiyle hakaret olarak değerlendirilebilir.
   • Huzurda hakaret, mağdurun hakaret içeren söz veya davranışı doğrudan algılayabileceği şekilde, yani mağdur muhatap alınarak gerçekleştirilmesidir.
   • Gıyapta hakaret, mağdurun yokluğunda yapılan hakarettir; ancak bu halde cezalandırma için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmiş olması aranır.
   • İletiyle hakaret (TCK 125/2), sesli, yazılı veya görüntülü bir ileti aracılığıyla mağdurun muhatap alınması suretiyle işlenen hakarettir.
4. Manevi unsur: Hakaret suçu kural olarak kasten, yani bilerek ve isteyerek işlenir. Bu nedenle “yanlış anlaşıldı” savunması her dosyada tek başına yeterli değildir; mesajın bağlamı, taraflar arasındaki önceki iletişim, ifadelerin yöneltildiği kişi, sözlerin tekrarı ve ısrarı ile olayın gerçekleşme şartları kastın belirlenmesinde dikkate alınır.
5. Nitelikli haller:
   • Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret (TCK 125/3-a) nitelikli haldir.
   • İnanç ve düşünce açıklamaları veya kutsal değerler üzerinden hakaret (TCK 125/3-b,c) nitelikli haldir.
   • Aleniyet (TCK 125/4): Hakaretin, gerçekleştiği koşullar itibarıyla belirsiz sayıda kişinin algılayabileceği bir ortam veya araçla işlenmesi aleniyeti oluşturabilir. Yargıtay uygulamasında aleniyetin tespitinde, fiilin “herkese açık” nitelikte bir yerde gerçekleşip gerçekleşmediği kadar, sözlerin veya davranışın birden fazla kişi tarafından algılanabilir olmasına elverişli olup olmadığı ölçütü de vurgulanmaktadır.

Hakaret Suçunun Cezası

• Temel ceza (TCK 125/1): Hakaret suçunun temel hali için kanunda 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülür.
• İletiyle işlenme (TCK 125/2): Mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde aynı ceza uygulanır.
• Nitelikli haller (TCK 125/3): Kamu görevlisine görevinden dolayı veya inanç ya da değerler üzerinden hakarette cezanın alt sınırı 1 yıldan az olamaz.
• Alenen işlenme (TCK 125/4): Alenen işlenirse ceza altıda bir oranında artırılır.
• Hakaret Suçunda Cezayı Azaltan veya Kaldıran Haller (TCK 129) : Hakaret, mağdurun haksız bir fiiline tepki olarak işlenmişse hakim cezada üçte birine kadar indirim yapabileceği gibi ceza vermekten de vazgeçebilir (m.129/1). Hakaret, kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmişse ceza verilmez (m.129/2). Hakaretin karşılıklı işlenmesi hâlinde ise olayın mahiyetine göre taraflardan biri veya her ikisi hakkında indirim yapılabileceği gibi ceza vermekten vazgeçme de mümkündür (m.129/3).

Hakaret Suçunda Şikâyet ve Zamanaşımı

Hakaret suçu, kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret hariç kural olarak şikâyete bağlıdır (TCK 131). Şikâyet süresi genel kural olarak fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 aydır; ancak şikâyet süresi her ne suretle olursa olsun fiilin işlendiği tarihten itibaren 2 yılı geçemez.

Dava zamanaşımı ise devletin kovuşturma yetkisinin zamanla düşmesidir; hakaret bakımından, öngörülen ceza üst sınırı dikkate alındığında uygulamada kural olarak 8 yıl (kesilme hâllerinde uzamış süre gündeme gelebilir) hesabı yapılır; ancak şikâyet süresi kaçırılmışsa, zamanaşımı tartışmasına gelmeden dosya “şikâyet yokluğu”ndan dönebilir.

Hakaret suçu bakımından kanundaki üst ceza sınırı esas alındığında, uygulamada 8 yıllık dava zamanaşımı süresi üzerinden değerlendirme yapılır. Zamanaşımı kesilirse süre yeniden işlemeye başlar ve toplamda uzamış zamanaşımı gündeme gelebilir; bu durumda hakaret dosyalarında 8 yılın üzerine çıkıp kesilme hükümlerine süre 12 yıla kadar uzayabilir.

Hakaret Suçunda Önödeme

Önödeme, belirli suçlarda şüpheli veya sanığın kanunda öngörülen tutarı süresinde ödemesi hâlinde kamu davasının açılmaması veya açılmış davanın düşmesi sonucunu doğuran bir kurumdur (TCK 75). Adalet Bakanlığı’nın (Alternatif Çözümler) açıklamalarında da vurgulandığı üzere, 25.12.2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7571 sayılı Kanun ile hakaret suçu (TCK 125) da önödeme kapsamına alınmıştır; ancak kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret  bu kapsamın dışındadır.

Hakaret Suçunda Uzlaşma

7571 sayılı Kanun ile CMK m.253/3’te yapılan değişiklik sonrası, hakaret suçu (TCK m.125) bakımından uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğiaçıkça düzenlenmiştir.

Bununla birlikte, CMK m.253/3 gereği, uzlaştırma kapsamına giren bir suçun uzlaştırma kapsamına girmeyen başka bir suçla aynı mağdura karşı birlikte işlenmesi halinde kural olarak uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Ancak önödeme kapsamına giren bir suç ile uzlaştırma kapsamına giren bir suçun birlikte aynı mağdura karşı işlenmesi halinde, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanmaya devam eder.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu (TCK 299)

Cumhurbaşkanına hakaret, genel hakaret suçundan (TCK m.125) farklı olarak TCK m.299’da ayrı bir suç tipi şeklinde düzenlenmiştir. Bu suç bakımından kanun koyucu daha ağır bir yaptırım öngörmüş; Cumhurbaşkanına hakaret eden kişi hakkında 1 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası öngörmüştür. Fiilin alenen işlenmesi halinde ise verilecek ceza altıda bir oranında artırılır.

TCK m.299’u uygulamada ayrıca önemli kılan husus, kovuşturma şartıdır: Bu suçtan dolayı kamu davası açılabilmesi  Adalet Bakanının iznine bağlıdır.

İstanbul Ceza Avukatı

Hakaret suçlarında ilk bakışta “basit bir tartışma” gibi görünen olaylar, uygulamada çoğu zaman delil ve usul üzerinden şekillenir. Özellikle sosyal medya ve mesajlaşma uygulamalarında tek bir ekran görüntüsüne dayanmak, ileride telafisi zor sorunlar doğurabilir. Bu nedenle delilin kaynağı, doğruluğu ve elde ediliş yöntemi titizlikle ele alınmalı; hakaret iddiasının ispatlanabilirliği kadar yargılamanın sağlıklı yürüyebilmesi de baştan güvence altına alınmalıdır. Bu süreçte delil ve usul yönetimi için istanbul ceza avukatı desteği dosyanın sağlıklı ilerlemesi bakımından önem taşır.

İstanbul’da hakaret soruşturması ve davalarında dijital delillerin orijinalliğinin teyidi belirleyicidir: paylaşımın URL’si, hesap ve kimlik ilişkilendirmesi, tarih ve saat bilgisi, erişim ayarları (herkese açık, kapalı hesap, kapalı grup) ve gerektiğinde platform kayıtlarına yönelik tespitler, dosyanın seyrini doğrudan etkileyebilir. Ayrıca gıyapta hakarette ihtilat şartı, iletiyle hakarette mağdurun muhatap alınması ve iletme kastı, aleniyetin oluşumu ile şikâyete bağlı dosyalarda süre yönetimi  gibi ayrımlar sonuç üzerinde kritik rol oynar. Hakaret soruşturması, tazminat gibi paralel süreçlerle birlikte yürüyebildiğinden, hedef yalnızca şikâyet dilekçesi vermek değil; delili doğru kurmak, usulü doğru işletmek ve süreci stratejik biçimde yönetmektir.

Hakaret Suçu – Yargıtay Kararları

Yargıtay CGK, 18.11.2021, 2018/4-618 E., 2021/575 K.

• Ölçüt – İlke: Kullanılan ifadeler nezaket dışı, kaba, rahatsız edici ve ağır eleştiri niteliğinde olsa bile; katılanın onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek somut fiil veya olgu isnadı içermiyor ve sövme fiilini oluşturmuyorsa, TCK 125 anlamında hakaret suçunun unsurları oluşmaz. Değerlendirmede, itiraz dilekçesinin bütünlüğü, yazılış amacı ve sanığın hakaret kastının bulunup bulunmadığına ilişkin savunması birlikte gözetilir.
• Özet: Sanığın itiraz dilekçesinde kullandığı ifadeler rahatsız edici ve ağır eleştiri niteliğinde görülse de, somut isnat veya sövme içermediği için hakaret suçunun kanuni unsurlarının gerçekleşmediği kabul edilmiştir.
• Uygulama: Yerel mahkemenin direnme kararına konu hükümde, unsurları oluşmayan hakaret suçundan beraat yerine mahkûmiyet verilmesi isabetsiz bulunmuş; hükmün bu nedenle bozulmasına karar verilmiştir.
• Sonuç: Bozma (hakaret suçunun unsurları oluşmadığından beraat gerekir).

Yargıtay CGK, 07.09.2021, 2021/18-161 E., 2021/368 K.

• Ölçüt – İlke: Yerel mahkeme bozma sonrası duruşmada bozma ilamına uyma kararı verdikten sonra, sonraki oturumda uyma kararından dönerek bozmayı etkisiz kılacak şekilde önceki hüküm gibi karar veremez; “uyma” kararı verilmiş olması, bozmanın hüküm ve sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Ayrıca, sanığa bozma ilamı ve duruşma günü tebligatı yapılamamışken başkaca araştırma ve tebligat yapılmadan yokluğunda yargılamaya devam edilmesi ve sanığa aleyhe bozmaya karşı diyecekleri sorulmadan direnme kararı verilmesi, savunma hakkının kısıtlanması niteliğindedir.
• Özet: Yerel mahkeme önce bozma ilamına uyduğunu beyan etmiş; buna rağmen sonraki celsede uyma kararından dönerek direnme kararı vermiştir. Ayrıca sanığa bozma ilamı ve duruşma bilgileri tebliğ edilememiş olmasına rağmen yeni bir araştırma ve tebligat yapılmadan yargılamaya yokluğunda devam edilip sanığın aleyhe bozmaya karşı beyanı alınmadan direnme kararı verilmiştir.
• Uygulama: Uyma kararından dönülerek bozmayı etkisiz kılacak şekilde karar verilmesi ve sanığın usulüne uygun şekilde bilgilendirilmeden, beyanı alınmadan yargılamaya devam edilmesi savunma hakkını kısıtlar. Bu usulî aykırılıklar nedeniyle hüküm, esasa girilmeksizin değerlendirilir.
• Sonuç: Bozma (usul ve savunma hakkının kısıtlanması nedeniyle; diğer yönler incelenmeksizin).

Yargıtay CGK, 17.06.2021, 2018/4-33 E., 2021/288 K.

• Ölçüt – İlke: Gıyapta hakaretin cezalandırılabilmesi için TCK 125/1 son cümle uyarınca fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmiş olması gerekir. Dosyada bu şartın gerçekleştiğine dair yeterli delil yoksa, ilgili hakaret fiili yönünden cezalandırma yapılamaz. Bu durumda, gıyapta hakaretin oluşmadığı kabul edilen eylem üzerinden zincirleme suç (TCK 43) hükümleri de uygulanamaz.
• Özet: Katılana yönelik hakaretin gıyapta gerçekleştiği anlaşılmasına rağmen, en az üç kişiyle ihtilat edildiğini gösteren delil bulunmadığı için sanığın bu hakaret nedeniyle cezalandırılamayacağı; dolayısıyla sanık hakkında zincirleme suç hükümlerinin uygulanamayacağı kabul edilmiştir.
• Uygulama: Yerel mahkemenin, koşulları bulunmadığı hâlde sanık hakkında zincirleme suç hükümlerini uygulaması hukuka aykırı görülmüştür.
• Sonuç: Bozma (zincirleme suç hükümlerinin uygulanması isabetsiz).

Yargıtay CGK, 02.06.2021, 2019/18-260 E., 2021/247 K.

• Ölçüt – İlke: Nezaket dışı, kaba ve rahatsız edici sözler her durumda hakaret sayılmayabilir. Olayın çıkış nedeni ve gelişimi de dikkate alındığında sözler hakaret suçunu oluşturmuyorsa, karşılıklı hakaret (TCK 129/3) hükümleri de uygulanamaz. Ancak aynı söz ve eylem haksız fiil niteliğinde ise, hakaretin haksız fiile tepki olarak işlendiği kabul edilerek TCK 129/1 uygulanabilir.
• Özet: Katılanın sanığa söylediği “Kes lan!” sözü kaba ve rahatsız edici olsa da somut olayda hakaret suçunu oluşturmadığı, bu nedenle sanık hakkında TCK 129/3 (karşılıklı hakaret) koşullarının oluşmadığı kabul edilmiştir. Buna karşılık sözün, olayın koşullarında haksız fiil kapsamında kaldığı değerlendirilerek sanık lehine TCK 129/1 uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır.
• Uygulama: Yerel mahkemenin, TCK 129/1 yerine 129/3 uygulayarak “ceza verilmesine yer olmadığı” kararı vermesi isabetsiz bulunmuştur.
• Sonuç: Bozma (doğru hüküm: somut olaya göre TCK 129/1 değerlendirmesi).

Yargıtay CGK, 04.05.2021, 2019/4-7 E., 2021/197 K.

• Ölçüt – İlke: Uzlaştırma teklifinin usulüne uygun yapılması, uzlaştırma sürecinin geçerliliği açısından belirleyicidir. Yargılama yapan mercilerce yapılacak tebligatlarda Tebligat Kanunu hükümlerine uygunluk esastır. Usulüne uygun olmayan tebligatın “içeriğin öğrenilmesiyle geçerli sayılması” görüşü, ancak Tebligat Kanunu’nun ilgili maddesinin uygulanma alanı kapsamında kalıyorsa değerlendirilebilir; aksi halde usulsüzlük giderilmiş sayılmaz.
• Özet: Şikâyetçiye iadeli taahhütlü mektupla yapılan uzlaşma teklifinin geçerli olmadığı; bu nedenle şikâyetçinin yasal sürede uzlaştırmacıya dönüş yapmaması ve “uzlaşma sağlanamadı” denilerek sanığın mahkûmiyetine karar verilmesinde isabet bulunmadığı kabul edilmiştir.
• Uygulama: Usulüne uygun uzlaştırma teklifi yapılmadan uzlaştırma süreci işletilmiş sayılmayacağından, buna dayanılarak mahkûmiyet kurulması hatalı değerlendirilmiştir.
• Sonuç: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının reddi.

Yargıtay CGK, 04.03.2021, 2018/18-20 E., 2021/73 K.

• Ölçüt – İlke: Hakaret suçunda mahkûmiyet için, fiilin kuvvetli ve kuşkuya yer bırakmayacak delillerle ispatı gerekir. Teknik inceleme (CD çözüm tutanağı, bilirkişi raporu) ve olayın hemen ardından alınan beyanlar hakareti doğrulamıyor; sonradan verilen, soyut ve çelişkili anlatımlar ise tek başına mahkûmiyete esas alınamıyorsa, şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereği beraat sonucuna gidilmelidir.
• Özet: CD çözüm tutanağı ve bilirkişi raporunda sanığın polis memurlarına hakaret ettiğine ilişkin tespit bulunmamış; olay sonrası beyanı alınan polis memurlarından hiçbiri hakaret edildiğini söylememiştir. Yargılama aşamasında katılanların “salt küfürlü söz söylendiği” yönündeki anlatımları ise soyut ve önceki beyanlarıyla çelişkili görülmüştür. Sanığın da tüm aşamalarda istikrarlı şekilde suçu işlemediğini savunması birlikte değerlendirildiğinde, hakaretin gerçekleştiği hususu şüphe boyutunda kalmıştır.
• Uygulama: Hakaretin işlendiği kesin olarak ortaya konulamadığından, delil durumunun mahkûmiyete yeterli olmadığı kabul edilerek şüpheden sanık yararlanır ilkesi işletilmiştir.
• Sonuç: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının kabulü; sanığın beraatine karar verilmesi gerektiği yönünde değerlendirme.

Hakaret Suçu – Sık Sorulan Sorular (SSS)

1) Karşılıklı hakaret nedir, ceza verilir mi?

Karşılıklı hakarette mahkeme, olayın mahiyetine göre taraflardan biri veya her ikisi hakkında cezada indirim yapabilir ya da ceza vermekten vazgeçebilir (TCK 129/3). Ancak her tartışma otomatik olarak “karşılıklı hakaret” sayılmaz; kimin başlattığı, sözlerin ağırlığı ve olayın gelişimi somut olayda birlikte değerlendirilir.

2) WhatsApp’tan hakaret suç olur mu?

Evet. WhatsApp mesajı ile mağduru hedef alarak onur, şeref ve saygınlığı rencide eden somut isnat veya sövme içeren ifadeler gönderilirse hakaret suçu gündeme gelebilir. Burada kritik nokta, mesajın mağduru muhatap alması ve içeriğin hakaret niteliği taşımasıdır.

3) Instagram/Twitter DM’den hakaret suç olur mu?

DM, muhataba yöneltilen yazılı ileti olduğundan hakaret suçu bakımından değerlendirmeye elverişlidir. Mesajın içeriği hakaret niteliği taşıyorsa ve muhatap alınan kişi belli ise, iletiyle hakaret çerçevesinde inceleme yapılır.

4) Hakaret suçu şikâyet süresi ne kadardır?

Hakaret suçu (kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret hariç) kural olarak şikâyete bağlıdır. Genel kural olarak şikâyet süresi, fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 aydır; ayrıca şikâyete bağlı hakaret suçlarında fiil tarihinden itibaren her hâlükârda 2 yıllık üst sınır bulunduğu kabul edilir.

5) Hakaret suçunda önödeme nedir, her dosyada uygulanır mı?

Önödeme, kanunun öngördüğü bazı suçlarda şüphelinin belirli bir miktarı ödemesiyle dosyanın kamu davasına dönüşmeden kapanması (veya açıldıysa düşmesi) sonucunu doğuran bir kurumdur (TCK 75). Hakaret suçu bakımından önödeme kapsamına alınan düzenleme, TCK 125/3-(a) hariç olmak üzere (yani kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret hariç) hakaret için önödeme yolunu öngörür.

6) Hakaret suçunda uzlaşma/uzlaştırma olur mu?

Mevcut düzenleme uyarınca, hakaret suçu (TCK 125) bakımından, soruşturma/kovuşturma şikâyete bağlı olsa bile uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK 253/3).