5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 79. maddesinde düzenlenen göçmen kaçakçılığı suçu üç seçimlik hareketten oluşur:

• Bir yabancıyı yasal olmayan yollarla Türkiye’ye sokmak,
• Bir yabancının yasal olmayan yollarla Türkiye’de kalmasına imkân sağlamak,
• Türk vatandaşı veya bir yabancının yasal olmayan yollarla yurt dışına çıkmasına imkân sağlamak.

Bu hareketlerden herhangi birinin doğrudan veya dolaylı maddi menfaat elde etme amacıyla gerçekleştirilmesi yeterlidir; seçimlik hareketlerin birlikte işlenmesi gerekmez. Türkiye’ye sokma ve Türkiye’de kalmasına imkân sağlama hareketlerinin konusu yalnızca yabancı olabilir. Yasal olmayan yollarla yurt dışına çıkarılmasına imkân sağlanan kişi ise Türk vatandaşı veya yabancı olabilir.

Göçmenin gerçekleştirilen fiile rıza göstermesi, göçmen kaçakçılığı suçunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Uygulamada göçmenlerin başka bir ülkeye ulaşmak amacıyla organizatörlerle anlaşmış olması mümkündür. Buna rağmen failin maddi menfaat amacıyla TCK m.79’da sayılan hareketlerden birini gerçekleştirmesi hâlinde cezai sorumluluk gündeme gelebilir.

Göçmen Kaçakçılığı Suçunun Unsurları

1-) Maddi menfaat elde etme amacı: Göçmen kaçakçılığı suçu özel kastla işlenir. Failin doğrudan veya dolaylı maddi menfaat elde etme amacıyla hareket etmesi gerekir. Bu menfaat yalnızca elden alınan para değildir; komisyon, banka transferi, borcun silinmesi veya fail ya da üçüncü kişi lehine sağlanan başka bir ekonomik avantaj da bu kapsamda değerlendirilebilir.

Maddi menfaatin fiilen elde edilmesi zorunlu değildir. Para henüz alınmamış olsa bile anlaşmalar, yazışmalar, banka hareketleri ve kişinin organizasyondaki rolü maddi menfaat amacını gösterebilir.

Herhangi bir menfaat beklentisi bulunmadan yalnızca insani yardım amacıyla hareket edilmesi hâlinde TCK m.79’un aradığı özel kast oluşmayabilir. Ancak bu savunma; olayın güzergâhı, sürekliliği, taraflar arasındaki iletişim ve diğer delillerle birlikte değerlendirilir.

2-) Fail ve Suça İştirak: Göçmen kaçakçılığı özgü suç değildir; herkes bu suçun faili olabilir. Şoför, tekne kaptanı, organizatör, ev sahibi veya araç temin eden kişinin sorumluluğu için suçun işlendiğini bilmesi ve fiile kasten katkı sağlaması gerekir.

Kişinin göçmenlerle bağlantı kurması, ücret belirlemesi, araç veya barınma yeri sağlaması ve sınır geçişini koordine etmesi; müşterek faillik, azmettirme veya yardım etme hükümleri kapsamında rolüne göre değerlendirilir.

Sadece bir kişiyle telefon görüşmesi yapılması, aracın başkasına verilmesi veya yabancıların bir taşınmazda bulunması organizasyona bilerek katılmayı tek başına kanıtlamaz. İştirak iradesi ve suça sağlanan katkı somut delillerle ortaya konulmalıdır.

Göçmen Kaçakçılığı Suçunun Cezası

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 79. maddesinde göçmen kaçakçılığı suçunun temel cezası ile cezayı artıran nitelikli hâller düzenlenmiştir.

Temel ceza: Beş yıldan sekiz yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adli para cezasıdır. Suç teşebbüs aşamasında kalmış olsa dahi tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur.

Hapis cezası ile adli para cezası seçimlik değildir. Suçun sabit görülmesi hâlinde mahkeme, hapis cezasının yanında ayrıca adli para cezasına da hükmeder.

5 Nisan 2023 Öncesinde İşlenen Suçlar

7445 sayılı Kanun ile suçun hapis cezasının alt sınırı, 5 Nisan 2023 tarihinde üç yıldan beş yıla çıkarılmıştır. Bu nedenle 5 Nisan 2023’ten önce işlendiği iddia edilen fiiller bakımından önceki düzenleme ve lehe kanun ilkesi ayrıca değerlendirilmelidir. Suç tarihinin doğru belirlenmesi, uygulanabilecek cezanın alt sınırını doğrudan etkileyebilir.

Cezayı Artıran Hâller

TCK m.79’a göre;

• Suçun, göçmenlerin hayatı bakımından tehlike oluşturacak veya onları onur kırıcı muameleye maruz bırakacak şekilde işlenmesi hâlinde ceza yarısından üçte ikisine kadar artırılır.
• Birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarısına kadar artırılır.
• Bir örgütün faaliyeti kapsamında işlenmesi hâlinde ceza yarısından bir katına kadar artırılır.

Buradaki “birden fazla kişi” ifadesi, taşınan göçmen sayısını değil, suçu birlikte işleyen fail sayısını ifade eder. Her birlikte hareket de örgüt anlamına gelmez; örgüt değerlendirmesinde hiyerarşi, süreklilik ve iş bölümü gibi unsurlar ayrıca araştırılır.

Suçun bir tüzel kişinin faaliyeti kapsamında işlenmesi hâlinde ise TCK m.79/4 uyarınca tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmedilebilir.

Göçmen Kaçakçılığı Suçuna Teşebbüs

TCK m.79’da genel teşebbüs kurallarından farklı bir düzenleme bulunmaktadır. Suç teşebbüs aşamasında kalmış olsa bile fail, suç tamamlanmış gibi cezalandırılır. Bu nedenle göçmenlerin sınırı geçememesi veya yurt dışına çıkamadan yakalanması kendiliğinden cezada teşebbüs indirimi yapılmasını sağlamaz.

Örneğin göçmenlerin araca bindirilmesinden sonra sınır bölgesine ulaşılmadan yakalanılması, somut olayda icra hareketlerine başlanmışsa teşebbüs kapsamında değerlendirilebilir ve tamamlanmış suç gibi cezalandırma gündeme gelebilir.

Buna karşılık yalnızca araç veya bot hazırlanması, göçmenlerle henüz temas kurulmamış olması ya da icra hareketlerine başlanmaması hâlinde fiil hazırlık hareketi düzeyinde kalabilir. Hazırlık hareketi ile cezalandırılabilir teşebbüs arasındaki sınır her olayda ayrıca belirlenmelidir.

Göçmen Kaçakçılığı Suçunda Şoför veya Araç Sahibi Sorumlu Olur mu?

Bir araçta düzensiz göçmenlerin bulunması, şoförün veya araç sahibinin otomatik olarak göçmen kaçakçılığı suçundan sorumlu tutulması için yeterli değildir.

Şoför bakımından;

• Göçmenleri nereden ve kimden teslim aldığı,
• Güzergâhın olağan olup olmadığı,
• Taşıma karşılığında normal ücret dışında menfaat sağlanıp sağlanmadığı,
• Organizatörlerle telefon veya mesaj trafiği,
• Göçmenlerin araç içerisinde gizlenme biçimi,
• Şoförün olay öncesi ve sonrasındaki davranışları

birlikte değerlendirilmelidir.

Araç sahibinin ise aracın suçta kullanılacağını bilip bilmediği ve kullanıma ne şekilde izin verdiği araştırılmalıdır. Aracın kiralanmış veya ödünç verilmiş olması tek başına araç sahibinin cezai sorumluluğunu doğurmaz.

Benzer şekilde, düzensiz göçmenlerin bir evde bulunması da taşınmaz sahibinin otomatik olarak suç işlediği anlamına gelmez. Ev sahibinin kişilerin hukuki durumunu bilmesi, maddi menfaat amacı ve ülkede kalmalarına bilinçli katkısı somut delillerle gösterilmelidir.

Göçmen Kaçakçılığı Suçu ile İnsan Ticareti Suçu Arasındaki Fark

Göçmen kaçakçılığı ile insan ticareti günlük dilde birbirine karıştırılsa da hukuken farklı suçlardır.

İki suç arasındaki ayrım hakkında ayrıntılı açıklamalara İnsan Ticareti Suçu başlıklı yazımızdan ulaşabilirsiniz.

Göçmen Kaçakçılığı Suçunda Görevli Mahkeme, Şikâyet ve Zamanaşımı

Göçmen kaçakçılığı suçunda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir. Suçun ağır yaptırım içermesi veya CMK m.100’de katalog suçlar arasında bulunması, davanın otomatik olarak Ağır Ceza Mahkemesinde görüleceği anlamına gelmez.

Mahkemenin görevi belirlenirken ağırlaştırıcı ve hafifletici nedenler dikkate alınmaksızın suç için kanunda öngörülen cezanın üst sınırı esas alınır. TCK m.79’un temel şeklindeki üst sınır sekiz yıl olduğundan yargılama Asliye Ceza Mahkemesinde yapılır.

Suç:

• Şikâyete bağlı değildir,
• Cumhuriyet savcılığı tarafından resen soruşturulur,
• Uzlaştırma kapsamında değildir,
• TCK m.79’da özel bir etkin pişmanlık hükmü bulunmamaktadır.

Suçun temel şekli bakımından dava zamanaşımı kural olarak 15 yıldır. Nitelikli hâller, zamanaşımını kesen işlemler ve suç tarihine uygulanacak kanun nedeniyle süre hesabı somut dosya üzerinden yapılmalıdır.

Göçmen Kaçakçılığı Suçunda Araçlara El Koyma ve Müsadere

Göçmen kaçakçılığında kullanılan araç, tekne, telefon ve diğer eşyalara soruşturma aşamasında el konulması gündeme gelebilir. Ulaşım araçları bakımından Ceza Muhakemesi Kanunu’nun yanı sıra 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun ek 1. maddesi de değerlendirilmelidir.

El koyma geçici bir koruma tedbiridir; aracın mülkiyetinin kesin olarak devlete geçirilmesi anlamına gelmez. Müsadere hakkında ayrıca mahkeme tarafından karar verilmesi gerekir.

Araç sahibinin suçtan haberdar olup olmadığı, aracın ne şekilde kullanıma verildiği, iyi niyetli üçüncü kişiye ait olup olmadığı ve özel kanundaki şartlar birlikte incelenmelidir.

Göçmen Kaçakçılığı Avukatı Ne Yapar?

Göçmen kaçakçılığı dosyalarında savunma yalnızca suçlamanın reddedilmesinden ibaret değildir. Şüpheli veya sanığa isnat edilen seçimlik hareketin, maddi menfaat amacının, organizasyon içindeki rolünün ve delillerin hukuka uygunluğunun birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Bu kapsamda;

• İfade öncesinde suçlamanın ve mevcut delillerin incelenmesi,
• HTS, baz istasyonu, banka ve iletişim kayıtlarının değerlendirilmesi,
• Arama, el koyma ve dijital inceleme işlemlerinin hukuka uygunluğunun denetlenmesi,
• Müşterek faillik ile yardım etme ayrımının yapılması,
• Tutuklama ve adli kontrol kararlarına itiraz edilmesi,
• Yargıtay kararlarının somut olayla ilişkilendirilmesi

gündeme gelebilir.

Ceza soruşturması ve kovuşturmasının genel aşamaları hakkında Ceza Davaları sayfamız incelenebilir. İstanbul’da yürütülen ceza dosyaları hakkında genel bilgi için ise İstanbul Ceza Avukatı sayfasına ulaşabilirsiniz.

Göçmen Kaçakçılığı Suçu Yargıtay Kararları

1) Şoförlerin Sorumluluğunda “Şüpheden Sanık Yararlanır”.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 24.03.2025, E.2023/8377, K.2025/5479;
Özet: Şehirlerarası yolcu otobüsünde çalışan şoförler hakkında; yolcu listesi muavin tarafından kontrol edilmiş, yabancı yolculara ilişkin sanıklarla doğrudan bağlantı kuran somut delil bulunmamıştır.
İlke: Sırf araçta kaçak göçmen bulunması, şoförlerin kastını ve menfaat amacını otomatik göstermeye yetmez; şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereğince somut, kesin delil şarttır.
Uygulama: Şoförün organizasyona dâhil olduğuna, menfaat akışına ya da belge denetimini bilerek ihmal ettiğine işaret eden özel deliller yoksa mahkûmiyet kurulamaz.
Sonuç: Beraat yerine mahkûmiyet kurulması bozulmuştur.

2) Kişinin Kendi Ülkesine Sokulması TCK 79 Kapsamında Değildir.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 18.02.2025, E.2024/11873, K.2025/2922
Özet: Mağdurların kendi vatandaşlıklarını taşıdıkları ülkeye (Nahçıvan/Azerbaycan) girebilmek amacıyla araçta gizlenmeleri ve gümrük sahasında yakalanmaları olayında, TCK 79’un uygulanması bakımından unsurları oluşmamıştır.
Konu: TCK 79, yabancının Türkiye’ye yasa dışı sokulması, ülkede kalması veya yabancının Türkiye’den çıkarılması hallerini kapsar; kişinin kendi devletine sokulması bu suçun konusuna girmez.
Uygulama: Suçun tipiklik unsuru yoksa sair deliller incelenmeden dahi beraat gerekir.
Sonuç: Mahkûmiyet isabetsiz bulunmuş; beraat gereğine işaret edilmiştir.

3) Tipiklik Unsurunun Yokluğu Sebebiyle Suç Unsurları Oluşmamıştır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 01.02.2023, E.2020/18-209, K.2023/50
Özet: Suriye vatandaşı mağdurların Türkiye’ye giriş yaptıktan kısa süre sonra şehirler arası seyahat ettikleri, sanıkların onları yurt dışına çıkaracağına ilişkin delil olmadığı; mağdurların geçici koruma statülerinin kaldırıldığına dair idari tespit de bulunmadığı anlaşılmıştır.
Konu: TCK 79’da kazanç saiki ve seçimlik hareketin (Türkiye’ye sokma/ülkede kalmasına imkan sağlama/Türkiye’den çıkarma) somut delillerle ortaya konulması gerekir. Geçici koruma altındaki yabancılar yönünden, tipiklik değerlendirmesi yapılırken statünün varlığı ve somut çıkış kastı özellikle araştırılmalıdır.
Uygulama: Yurt dışına çıkarma yönünde güvenilir delil yoksa ve idari statüye dair kaldırma tespiti bulunmuyorsa, suçun unsurları oluşmaz.
Sonuç: Somut olayda göçmen kaçakçılığı unsurları oluşmadığı kabul edilmiştir.

Hazırlayan: Av. Ebubekir Kozan